شیلات ایران
آرشیو مطالب
موضوعات مطالب
تکثیروپرورش ماهی
کیسه شنا وشناوری
غدد درون ریز ماهیان
روشهای تشخیص ماهی تازه از ماهی مانده وماهی فاسد1
کنسرو سازی
فرهنگ نامه جانوران دریایی
خواص داروئی غضروف کوسه
نقش ماهی در کاهش افسردگی
ماهی وخواص گوناگون
خون،دستگاه گردش خون و سیتم لنفاوی در ماهیها
خواص داروئی برخی از ماهیان
سیستم تنفسی ماهیان
بیولومینسانس
پستان داران دریایی
گالری عکس
تکثیر وپرورش ماهی سوف (Stizostedion Iucioperca)
ویروس ها وبیماری های ویروسی آزادماهیان
تنظیم فشار اسمزی در پستانداران آبزی
بیماری های ویروسی مارماهیان
پرورش ماهیان آکواریومی
ویروس ها وبیماری های ویروسی ماهیان آکواریومی
ریخت شناسی وفیزیولوژی روتیفرها
تولیدمثل در روتیفر
حلوا سفید
ماهیان خاویاری
تشخیص مراحل جنسی در میگو
پرورش میگو
تری کائین متان سولفونات Tricaine
ماهی شناسی
برسی کالبد گشایی وانگل شناسی
تکثیر و پرورش ماهی قرمزحوض
تکثیر و پرورش اردک ماهی
تکثیروپرورش لای ماهی (تنچ) (tinca tinca)
پرورش کپور ماهیان چینی
پرورش ماهی درمحیط های محصور(پن)
تکثیروپرورش گربه ماهی آفریقایی
ماهی شناسی سیستماتیک
ویروس ها وبیماری های ویروسی کپورماهیان
بیماری های ویروسی گربه ماهی روگاهی
ساختمان بیضه وتخمک در ماهیان
ریخت شناسی ماهیان
دستگاه گوارش ماهیان
دستگاه دفعی ماهی
تیروئید در ماهیان
تولید نور والکتریسیته در ماهیان
تولید مثل در ماهیان
کالبد شناسی آزاد ماهیان
تولیدوارزش غذایی روتیفر
پرورش روتیفر
فراوري و نقش آن در آينده ( دکتر ساری)
بلوغ،رشد،تكثيرشاه ماهي
صدف های دریایی خلیج فارس
شگفتيهاي جهان آبزيان
نکات خلاصه شده درس بیمارهای ماهی
بیمارهای ماهی
بیماریهای ماهی قزل آلا
آمار و امکانات وبلاگ
طراح قالب
http://www.Hidro.blogfa.com
http://www.Iranelmi.blogfa.com
طراح قالب : مهدی سلطانی

RSS
درباره وبلاگ
روزی ما دوباره کبوترهایمان را پیدا خواهیم کرد

و مهربانی دست زیبایی را خواهد گرفت

روزی که کمترین سرود بوسه است.

و هر انسان

برای هر انسان برادری است.


با سلام خدمت شما دوست گرامی لطفاُ نظر خود را در باره مطالب این وبلاگ بدهید .
با تشکر میثم بیات
شماره تماس:
09373512825
09185957866
پيوندهای روزانه
لینک دوستان
شیلات ودیگر هیچ (معین خصایصی)
شیلات (مسعود صادق نیا)
لاهیجان
موسسه تحقیقات شیلات ایران
شیلات ایران (سیدمانی سیرنگ)
شیلات گرگان
قالب وبلاگ
رفقای شیلاتی
شیلات مدرنیته
پایگاه تحقیقاتی علوم وصنایع شیلاتی
شیلات (سیدجلال مرتضوی)
شیلنا
ماهی زینتی
همکلاسی
آبزی پروری (اسماعیل عبداله زاده)
مهندسی آبزی پروری
موزه ماهی شناسی مرکز میرزا کوچک خان
بانک اطلاعاتی ماهیان ایران
بهمن(وبلاگ شعر)
شیلات(فاطمه حیدری)
شیلات دانشگاه آزاداسلامی آبادان
شیلات دانشجویان 88خزر محمود آباد
شبکه تحقیقاتی گیاهان دارویی
روزنامه همشهری
سوالات کارشناسی ارشد شیلات
سازمان شیلات ایران
وبلاگ تخصصی شیلات
شیلات(امیر بساک)
قدیمی ترین وحرفه ای ترین انجمن دانشمندان شیلاتی
پایگاه اینترنتی علوم مختلف
شیلات88دانشگاه هرمزگان
شیلات دانشگاه زابل
نگاهی تازه به شیلات
دیکشنری آنلاین
پرورش ماهی فایتر
موسسه گیاهان داروئی
مقالات اولین همایش ملی صید و بهره برداری از ذخایر آبزیان
باشگاه اینترنتی آبی آسمانی (ملایر)
سایت دانشگاه ملی ملایر
وبلاگ تخصصی شیلات ساحل و دریا
دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر
شیلات 89ساری
آشنایی با ماهیان زینتی
دانشگاه صنعتی اصفهان
آکواریوم سیاتل
برکه دانشجویان دانشگاه ملایر
آکواریوم لندن
انجمن علمی شیلات دانشگاه تهران
مقالات وتازه های دامپزشکی
نوآوران شیلات
رد پای احساس
غروب کاغذی
مقالات،کتب، نشریه ها و اطلاعیه های مربوط به رشته های شیلات و اکولوژی
مقالات و پروژه های دانشجوئی
ایران پرواز وبلاگ هوایی فضایی ایران
دانشجویان شیلات کرمانشاه
طراح قالب های رایگان
ایران علمی :: مقالات علمی >
پيام مديريت وبلاگ : با سلام، به این وبلاگ خوش آمدید. لطفا ما را از نظرات و پیشنهادات خود برای بهتر شدن مطالب وبلاگ آگاه سازید.
تکثیروپرورش گربه ماهی آفریقایی

گربه ماهی آفریقایی(Clarias gariepinus) 

                          

معرفی :

همان طور که از اسم این ماهی بر می آید، منشا آن قاره آفریقا است . این ماهی به خوبی با شرایط آب وهوایی خاص آن جا که دوره های آب وهوایی خشک وطولانی دارد سازگاری یافته است. این ماهی دارای سامانه تنفسی تکمیلی منحصر به فردی است ، عضو خاصی در محوطه آبشش آن ها قرار داشته وسطح وسیعی را می پوشاند. این سطح دارای مویرگ های خونی است وبدین ترتیب اکسیژن هوا را تا حد مورد نیاز خود دریافت می نماید. وقتی اکسیژن محلول در آب کم می شود، به سطح آب آمده وآبشش خود را از هوا پر می کند وسپس به ته آب می رود وبدین ترتیب هوای ذخیره شده را به مدت طولانی حفظ می نماید.

ماهی Clarias، گونه ای قوی وبدون نیازهای خاص است ؛ بدین معنی که به خوبی با شرایط نامساعد آب وهوایی وجریان موقتی آب در آفریقا سازگار است.

 این ماهی می تواند در شرایط محیطی باتلاقی ونمکی پر از مواد آلی وگازهای سمی به سر ببرد. تحمل این ماهی در مقابل مقادیر زیاد آمونیاک چند برابر بیشتر از سایر گونه های ماهیان است . همچنین clarias می تواند ذخیره سازی های متراکم را تحمل کند وانواع مختلفی ازمواد غذایی را مورد استفاده قرار دهد.

کلیه این ویژگی ها سبب شده که این ماهی را برای پرورش های مصنوعی در آب خصوصا در سامانه هایی که جریان مدام آب به طور شدید در آن ها برقرار می باشدف مناسب گرداند. مهم ترین عیب کشت وپرورش این ماهی در آب های معتدل ، نیاز آن به درجه حرارت زیاد است. در حرارت کمتر از 15 درجه سانتی گراد کاملا به بیماری ها حساس شده واز بین می رود.

علاوه بر خصوصیاتی که در بالا ذکر شد، تکثیر clarias آسان بوده وبه درمان هورمونی به خوبی پاسخ می دهد وقدرت آن برای تولید سریع تخم های رشد یافته زیاد است، به نحوی که می توان چندین بار در سال از آن تخم کشی نمود.

براثر مطالعات وبررسی هایی که سال 1950 توسط پژوهشگران هلندی صورت گرفت، ویژگی های چشمگیر این ماهی مشخص شد وبدین ترتیب گونه ای کاملا شناخته شده در آفریقا معرفی شده است.

این ماهی در اصل در مخازن آب های جاری که برای خنک کردن سیستم های برقی در نیروگاه های تولید برق به کار می رود وهمچنین آب های گرم جاری بر سطح زمین پرورش داده می شد.

Clarias را می توان در تابستان در استخرهای روباز پرورش داد. با توسعه سامانه های چرخشی آب که بسیار پیشرفته می باشد می توان clarias را به طور موفقیت آمیزی به تعداد زیاد پرورش داد. هزینه تولید این نوع ماهی کم و گوشت بدون استخوان آن از محبوبیت زیادی برخوردار است.

تکثیر

Clarias به سرعت به بلوغ جنسی رسیده وامکان دارد که در سیستم های متراکم پروار بندی وزن آن ها بین 400 تا 600 گرم در سنین 8 ماهه تا یک سال برسد . این ماهیان هم به غده هیپوفیز کپور معمولی هم به هورمون GNRH به خوبی واکنش نشان می دهد. مقدار معمولی هورمون غده هیپوفیز برای ماده ها 3 تا 5/3 میلی گرم به ازای هر کیلو وزن بدن وبرای ماهی نر 2 تا 5/2 میلی گرم به ازای هر کیلو وزن بدن می باشد.

وقتی که هورمون مشابه GNRH را به کار می بریم بایستی مقدار آن 15 میلی گرم به ازای هر کیلو وزن بدن همراه با آنتاگونیست های دوپامین( 10 تا 15 میلی گرم متوکلوپرامید یا 5 میلی گرم دوم پریدون) باشد.

هیچ گونه تزریق مقدماتی برای عمل تخم گزاری لازم نیست . معمولا 10 تا 12 ساعت پس از تزریق هورمون در حرارت 26 درجه سانتی گراد، تخم گزاری صورت می گیرد . نحوه جمع آوری تخمک ها از ماهی ماده با روش مالش دادن شکم انجام می گیرد . به دلیل خصوصیات ساختاری بیضه ها ممکن نیست که با مالش دادن شکم اسپرم ها را از نرها خارج نمود. بنا بر این نرها را باید کشت وبیضه ها را خارج کرد . می توان مایع منی را با فشار دادن بیضه ها خارج نمود وروی تخم ها ریخت وسپس برای باروری روی این توده آب نیز اضافه کرد.

یکی از خصوصیات مهم تخم آن است که بخش های صفحه مانند وچسبنده ای اطراف میکروپیل ها به وجود می آیند که سبب چسبیدن تخم ها به یکدیگر در ظروف تفریخ می گردند ؛ ولی این چسبندگی موقتی بوده ودر طی مرحله رشد وپرورش تخم ها از بین می رود.

ساعتی پس از باروری، تخم ها با به هم زدن ملایم از یکدیگر جدا شده وبه سرعت شروع به رشد می نمایند . تفریخ تخم ها 24 ساعت بعد در حرارت 26 درجه سانتی گراد آغاز می شود . نوزادان ابتدا به نقصان اکسیژن حساس بوده وبه باکتری وقارچ ها نیز آلوده می گردند . در این مرحله باید مراقبت های شدیدی از آن ها به عمل آید.

نوزادان در مدت 3 تا 4 روز می توانند از ناپلیوس های آرتمیا ویا کیست های آن که دیواره خود را از دست داده اند تغذیه نمایند . در مدت 3 تا 4 هفته ساختمان تنفسی این نوزادان رشد کرده ودر این صورت می توان آن ها را با تراکم بیشتری کشت نمود . در سامانه های چرخشی آب می توان صد کیلو گرم از نوزادان را در هر متر مکعب با غذای کامل حاوی 35 درصد پروتئین پرورش داد . در حال حاضر پژوهش هایی در حال انجام است تا بتوان منابع پروتعینی ارزان قیمت را شناسایی نمود تا ازاین راه تولید این ماهیان سود آور تر شود.

 



موضوع مطلب : تکثیروپرورش ماهی
نوشته شده در چهارشنبه 28 بهمن1388 توسط میثم بیات | لينک ثابت |
پرورش ماهی درمحیط های محصور(پن)

 

اصول انتخاب محل مناسب

1-1. عوامل مهم در انتخاب محل 

 موفقیت  در امر پرورش آبزیان در محیط های محصور و پن دردرجه اول به انتخاب محل مناسب برای احداث پن و پرورش ماهی دارد. پیش از احداث یک سیستم پرورش  ماهی در پن، اطلاعات وسیعی در مورد وضعیت محیطی محل استقرار آن لازم است و نیز بایستی مجموعه ای از عوامل فیزیکی مربوط به آب و زیست شناختی رابرای بررسی وضعیت محل موردنظر برای پرورش در نظر گرفت. در بدو امر  می توان محل را با مطالعه نقشه های جغرافیایی و نمودارهای دریانوردی  و هرنوع کتاب یا نوشته دیگری  که در دسترس باشد، ارزیابی کرد.

عوامل مختلفی در انتخاب محل پن مناسب مورد توجه قرار گیرد که عبارتند از:

1. بچه ماهی  با وزن  و قیمت مناسب و به مقدار لازم و در زمان وموردنیاز در نزدیکی محل در دسترس باشد.

2. محل از بادهای شدید محفوظ باشد.

3. عمق نباید در پایین ترین قسمت کمتر از یک متر باشد.

4. بهترین محل جایی استکه از بادهای شدید غالب در پناه باشد ولی یک جریان ملایم باد روی  سطح آب آن وجود داشته باشد.

5. آب بایستی PH ثابت یا با تغییرات کم باشد و گل آلود و آلوده نباشد.

6. نیروی کار ارزان در محل یافت شود.

7. خام بستر آن گلی لومی رسی باشد.

8. آب باید فاقد عوامل بیماری زا باشد.

در ذیل این موارد بطور مفصل تر بیان می شود:

2-1. محفوظ بودن منطقه از باد شدید و موج

هنگامی که محل از نظر نیازهای بیولوژیکی گونه پرورشی مناسب بود بایستی محل رااز نظر باد یاامواج مورد بررسی قرار داد. محل احداث پن بایستی  از باد شدید  محفوظ باشد زیرا که باد شدید یاامواج قوی آب، که در اثر باد بوجود می آیند، باعث آسیب رساندن به تورها، تیرک های نگه دارنده تور و زخمی و تلف شدن ماهیان می شوند. بطورکلی هر ساختمانی که بالاتر از سطح آب دریا باشد، تحت تاثیر نیروی باد قرار می گیرد و چنانچه ضعیف باشد، تخریب خواهد شد. بنابراین در ساخت دیوارهای پن بایستی نیروی بادو امواج را در نظر گرفت.

همچنین امواج و باد شدید باخود اشیای شناور و گیاهان بزرگ آبزی  را حمل می کنند که در اثر برخورد آنها با پن، تور را  پاره می کنند یا باعث  گرفتگی چشمه های تور می شوند. موج آب بایستی به اندازه ای باشد که تبادل آب در داخل محدوده پن به خوبی انجام شود و تبادل اکسیژنی صورت گیرد.

3-1. عمق مناسب آب

با افزایش عمق آب، ارتفاع تور و ارتفاع تیرک های موردنیاز  برای محصور کردن وساخت پن بیشتر می شود و در نتیجه هزینه احداث پن افزایش می یابد. از طرفی دیگر در آب های عمیق پرورشی در پن( از قبیل رقم بندی، غذادهی، صید و... ) دشوارتر می گرددو برای انجام این عملیات  لازم است از قایق استفاده شود، لذاحداکثر عمق آب در عمیق ترین نقطه در داخل پن نبایستی بیشتر از هفت متر باشد و حداثل عمق آب در داخل پن نباید کمتر از یک متر باشد. در آب های که دارای جذر و مد هستند، حداقل عمق آب در درون پن در مواقع جذر نباید از یک متر باشد و بایستی سعی شود پن در جایی مستقر شود که حداکثر  فضای آبی دراختیار ماهیان قرار گیرد.

در عمق های بین یک تا دو متر عملیات پرورشی در پن راحت تر انجام می شود و می شود بدون قایق در داخل پن عملیات پرورشی راانجام داد.

4-1. جهت باد غالب

 بدلیل اینکه باد باعث ایجاد تحرکی در سطح آب و تبادل بهتر اکسیژن می شود، بهتر است در انتخاب محل پن این موضوع مدنظر قرار گیردو پن در جایی نصب شودکه در طول دوره پژوهش در جهت باد غالب محل قرار گیرد . اطلاعات موردنیاز در مورد باد غالب محل را می توان  ازایستگاه های هواشناسی منطقه بدست آورد.

5-1. شرایط فیزیک و شیمیایی آب

 گونه ماهیان مختلف، از لحاظ نیازمندی هایشان، نسبت به کیفقیت  فیزیکوشیمیایی وبیولوژیکی و آلودگی  آب بایکدیگر متفاوت هستند. یعنی هر یک از انواع ماهی در دمای آب مخصوصی زندگی میکند و یا اینکه بعضی از انواع ماهی نسبت به بقیه، در مقابل آلودگی آب حساس ترند. بای ارزیابی محل انتخاب شده، باید اطلاعاتی در مورد چنین عواملی را جمع آوری کرد. براین اساس آب محل استقرار پن بایستی  از لحاظ استانداردهای عوامل فیزیکی و شیمیایی  مورد نیاز گونه ماهی پرورشی، درحد مطلوبی  باشدو دور از منابع آلوده  کننده آب،  نظیر فاضلاب هایب صنعتی و خانگی،  پساب های کشاورزی و کشتارگاهی و ... باشد و از استقرار پن در آب های کدر و آلوده  پرهیز شود، بنابراین پرورش دهنده ماهی در پن بایستی  در مرحله انتخاب محل، عوامل شیمیایی آب، از قبیل نوع خاک، PH ، NH3 ،  BOD سختی و شوری وعوامل  فیزیکی آب؛ از قبیل دما، گل آلودگی ،شفافیت  ، تغییرات  عمق و بافت خاک را بررسی کند.

استانداردهای فیزیکو شیمیایی آب برای پرورش ماهی قزل آلای رنگین کمان در پن به شرح ذیل است:

- دمای آب – بهترین دما برای قزل آلا بین 12 تا 18 درجه سانتی کراد است و در این محدوده  نرخ میزان رشد حداکثر است. البته قرل آلا دمنای پایین تا 8 و دمای بالا تا حد 20 درجه را نیز تحمل می کند ولی میزان رشد آن کاهش می یابد.

- اکسیژن محلول – بهترین میزان، حد اشباع می باشد و با در نظر گرفتن  دما، محدوده آن بین 9 تا 11 میلی گرم در لیتر است و حداقل  آن 7 میلیگرم در لیتر است. و اگر مقدار آن را از این حد پایین تر بیاید، ایجاد ناراحتی در ماهی می کند. بطوری که اگر اکسیژن محلول از 5 میلیگرم در لیتر کمتر شود،  ناراحتی تنفسی در ماهیان  آغاز و دچار بی اشتهایی می شوند. میزان اکسیژن  محلول تابعی از فشار هوا از سطح دریا و دمای آب می باشد. بنابراین هر چه ارتفاع منبع آبی از سطح دریا بیشتر باشد و یا دمای آب بالاتر رود از حد اشباعیت اکسیژن  محلول آب کاسته می شود.

PH- درجه اسیدی و یا قلیایی  آب را بخاطر آسان بودن  و مناسب بودن آب،  با غلظت یون هیدروژن موجود در آن نشان می دهند و به ان PHمی گویند. حد PH بین صفر تا چهارده متغیر اسن . و آب خنثی  (آبیکه نه اسیدی است و نه قلیایی)  دارای PH  7 است و هر چه  به سمت صفر بریم  آب اسیدی تر و هر چه به سمت 14 برویم، آب قلیایی تر می شود. در حالت طبیعی PH آب ین 4 تا 9 متغیر این بهترین متغیر محدوده پ- هاش برای قزل آلا بین 5/6 تا 5/7 است. هر چه مقدار PH آب کمتر شود، میزان مواد معدنی محلول در آن کاهش می یابد. بطور کلی در پرورش ماهی، آبی که PH آن کمی قلیایی باشد نسبت به آبی که کمی اسیدی است برتری دارد.

دي اكسيد كرين – تمام آب هاي طبيعي داراي مقداري دي اكسيد كرين هستند كه درحالت تعادل ميزان آن 2 ميليگرم  درليترذ است. آلگاهايا خزه ها باعث كاهش ميزان دي اكسيد كربن محلولدر آب و در نتيجه افزايش مقدار اكسيژن مي گردند و وجودلجن دربستر آب باعث افزايش دي اكسيد كربن آب مي گردند. اگر ميزان دي اكسيدكربن  محلول در آب از 3 ميلي گرم درليتر افزايش يابد زيان آور است زيرا اين افزايش سبب كاهش مقدار اكسيژن و آلوده شدن آب توسط مواد آلي زائد مي گردد.

گل آلودگي – آبب بايستي كاملاً شفاف باشد، گل آلودگي باعث كاهش ديد ماهي مي شود و ماهي نمي تواند غذارا ببيند و آن را بخورد.همچنين با رسوب گل بر روي برانش،باعث خفگي ماهيان مي شود.

شكوفايي جلبكي – حداقل عشق قابل ديد با سشسی ديسك مي بايست 1 متر باشدافزايش جلبك در آب باعث كاهش شفافيت آب و عدم ديد كافي ماهيان قزل آلا مي شود. همچنين با افزايش جلبك ها ميزان مصرف اكسيژن در شب بالا مي رود و دراين مواقع محيط آبي دچاركمبود اكسيژن مي شود و ماهيان ممكن است دچار خفگي شوند، جلبك هاي سبز- آبي نظير Microcystis و Anabaena هنگامي كه به مرحله شكوفايي( Bloomn)  مي رسد، سطح آب پن را مي پوشانند و اين مسئله باعث خفگي ماهيان درون پن ميشود.

آلودگي – محل  مورد نظر بايستي از هر گونه آلودگی صنعتي وشهري عاري باشد، زيراكه ماهي قزل آلا نسبت به آلودگي بسيار حساس است و با كمترين آلودگي تلفات در ماهيان بوجود مي آيد.

تعويض آب- محل موردنظر بايدطوري انتخاب شود كه تعويض آب دررون پن به راحتي صورت گيرد و از محل هايي كه آب در آن ساكن است اجتناب بايد كرد. يخبندان- يخ زدن سطح آب نه تنها باعث كاهش تبادل اكسيژن بين اتمسفر و آب ميشود بلكه يخ هاي خرد را نيز مي تواند به بدن و برانشهاي ماهي صدمه بزنند. همچنين در اثر برخورد تكه هاي بزرگ يخ( كه بوسيله امواج حمل مي شوند) باپن ممكن است تورها پاره شوند يا تبرك ها شكسته شوند. يخبندان نشانه برودت زياد آب است و برودت زياد باعث كاهش تغذيه ورشدماهيان خواهدشد. بنابراين محل موردنظر بهتراست فاقد هر گونه سابقه  يخبندان باشد.به منظور آگاهي از روند تغييرات دما، عمق آب، شفافيت آب وارتفاع امواج درمحل استقرار پن، اين عوامل(دماي آب سه نوبت)روزانه اندازه گيري و درجدول شماره يك ثبت مي شود. همچنين عوامل فيزيك وشيميايي آب محل (طبق جدول شماره دو) بطور ماهانه و درمواقع بحراني اندازه گيري و ثبت مي شود. اين عوامل اندازه گيري و ثبت شده، در مديريت پرورشي دوره هاي بعد مي تواند مورد استفاده قرار گيرد.

6-1.جنس بستر كف آب

 جنس بستر آب نه تنها درمواقع صيد،بلكه از نظر نصب  تيرك هاي نگه دارنده نيز حائز اهميت است. لذا بسترمناسب براي احداث پن، ازنوع گل نرم،رس وخاك هاي لومي رسي است. از استقرار پن درمحل هاي با بستر صخره اي وسنگريزه اي و داراي سيلت زياد و مواد آلي در حال تجزيه خودداري شود. بستر بايستي به حدي نرم باشد تا به راحتي به توان تيرك هارا در آن فرو كرد ولي بايستي به حدي سفت باشدتادرهنگام طوفان و امواج نسبتاً شديد تيرك هارا محكم درخود نگه دارد. سطح بستر آب درمحدوده پن نيزبايد مسطح يا داراي شيب ملايم باشد تا به راحتي بتوان در داخل آن پره كشي كرد. قبل ازاحداث پن نيز بايد تمام سنگ ها وگياهان آبزي روي بستر محل استقرار پن را جمع آوري كرد.

7-1.امكان دسترسي به محل

 محل پن بايستي طوري انتخاب شود تا به راحتي ازساحل به پن دسترسي داشت. پايگاه استقرار وسايل وكارگران، بايد تا جاي ممكن به جاده ارتباطي ونيز محل احداث پن ، دردريا ، نزديك باشد. رعايت اين نكته ضروري است كه محل احداث پن،در مسير عبورومرور قايق ماهي گيران وكشتي ها نباشد وتاحد امكان از اين مسيرها دور باشد تااز تاثيرات منفي ْآنها بر ماهيان و تورپن اجتناب شود. محل مورد نظربايد چنان باشدكه بتوان به راحتي پن را درنظر داشت تا بطور دائم ازخراب و صيد قاچاق در امان  باشد. بنابراين حداكثر فاصله پن تاساحل نبايد بيش ازدو كيلومتر باشد.نزديكي با شهرها و جمعيت هاي محلي و امكان جذب نيروي انساني محلي(كارگر بومي) و فروش محصولات بايد درانخاب مدنظر قرار گيرد. بنابراين محل احداث پن بايستي طوري انتخاب شود كه در لحاظ تامين غذا،بچه ماهي، مواد اوليه ساخت پن، نيروي انساني وفروش محصولات ماهي با مشكلي روبرو نشود.

2- اصول ساخت پن

براي موفقيت پرورش در قفس، طراحي صحيح پن اهميت دارد. از آنجايي كه پن بطوردائم درون آب است اجزاي آن درمعرض تاثيرات از بين برنده آب دريا هستند.بنابراين اين اجزا بايداز مواد بادوام و مقاومت زياددر برابر خوردگي ساخته شوند. طرح پن ، درهم از نظر شكل و هم از نظر نوع تور و تعداد تيرك ها، بايد طوري باشدکه، جريان ها، بادوامواج را تحمل نمايد.

حصارهاي غير قابل انعطاف بعلت استحكام  زيادشان، در محل هايي كه در معرض امواج و بادهاي شديد هستند استفاده مي شوند اين حصارها از جنس آهن گالوانيزه و بصورت ميله هاي موازي، شبكه هاي توري يافته شده يا جوشكاري شده هستند.

1-2.ساخت پن با استفاده از ني

از ني هم بعنوان پايك و هم بعنوان حصار در پن استفاده مي شود. براي ساخت پن با حصاري از جنس ني هاي سالم و بلند( بيش از چهارمتر)استفاده مي شود. اين ني ها را طوري در كنار هم قرار مي دهند كه آب به راحتي ازفاصله بين دوني عبور كند ولي اين فاصله نبايد آنچنان زياد باشد  كه ماهيان از بين آن ها عبور نمايند.

يك سرني را در ابتدا توسط چاقو تيز كرده و سپس در بستر فرو مي كنند. معمولاً يك چهارم تا يك سوم(بسته به شدت امواج و بادغالب محل) از طول ني را در بستر فرو مي كند تا استحكام لازم براي نگه داري تور را داشته باشد.

از حصيرهاي چوبي نيز مي توان بعنوان حصار پن استفاده كرد. پن هاي با حصار حصيري را توسط پايك هاي چوبي يا ني درآب مستقر مي كنند. يا حصيرها را در قاب هایی نصب مي كنند و سپس قاب ها را توسط پايك در آب مستقر مي كنند. فاصله رشته هاي حصير يبايد اندازه اي باشد تا تبادل آب به راحتي مابين آن صورت گيرد.

از پن هاي از جنس ني وحصير به لحاظ نداشتن استحكام لازم واحتمال خشك و شكسته شدن در آب، معمولاً براي پرورش ماهي قزل آلا استفاده نمي شود ولي در پرورش ماهيان گرمايي مي توان از آنها استفاده كرد. همچنين به دليل اينكه تهيه ني هاي بلند و صاف دشوار است، لذا از ني بيشتر در آب هاي كم عمق استفاده مي شود.

2-2. تورهاي قابل انعطاف

راحت ترين ومناسب ترين حصار براي پن،تورهاي قابل انعطاف است و ساخت آن ها راحت تر ازني است. از جمله مواد اوليه اي كه براي بافت تورقابل انعطاف استفاده مي شوند، الياف طبيعي(مثل كنف و پنبه) ومصنوعي(مثل پلي اتيلن،نايلون و پلي استر) است،كه براحتي به صورت نخ هاي مناسب بافت تور با چشمه هاي لوزي ومربع در آورده مي شوند. اين تورها به سادگي قابل حمل، انباروبسته بندي كردن هستند وبه علت قابليت ارتجاعي زيادي كه دارند، فضاي زيادي را اشغال نمي كنند. الياف طبيعي، استحكام خود را در مقابل تابش نور آفتاب در هواي آزاد،به سرعت از دست مي دهند. در يك آزمايش مقايسه اي بين الياف پنبه اي ونايلوني،پس از ششصد  ساعت تابش مستقيم نورخورشيد، استحكام پنبه ونايلون به ترتيب 50 و 10 درصدكاهش پيدا كرد. پلي استرو نايلون دو نوع اليافي هستندكه براي بافت تورهاي مخصوص پن مناسب هستند.

بعلت اينكه صدمات ناشي ازبرخورد ماهي با تورهاي بدون گره كمتراست، استفاده از اين تورها بسيار متداول است و ليكن رفوي آنها مشكل است.

3-2. چشمه هاي مناسب تور

اندازه چشمه حصار توري پن مي بايست متناسب با اندازه بچه ماهيان درهنگام رهاسازي انتخاب شود، زيرا اگر چشمه بزرگ تر از بچه ماهيان باشد، آنها ار داخل پن خارج مي شوند و اگر چشمه  بسيار كوچك باشد،تبادل آب دردرون محوطه پن كمتر مي شود وممكن است ماهيان دچار كمبود اكسيژن شوند و همچنين چشمه هاي كوچك تر سريع ترتوسط حلزون ها وجلبك ها گرفته مي شوئد. براي مثال در محل هايي كه از مواد آلي غني است و جريان آب نيز كم باشد، چشمه يك تور با قطر 5/37 ميلي متر، بعد از دو هفته درآْب ماندن، تا 60 درصد و پس از يك ماه تا 87 درصد كاهش مي يابد. درتورهايي به قطر چشمه 7/12 ميلي متربعد از سه هفته عمليات پرورشي، تا 93 درصد از قطر چشمه نيزكم شده است. گرفتگي تور را با تميز كردن منظم و يا استفاده از رنگ هاي صد  گرفتگي تور بر طرف مي كنند. البته تميز كردن براستفاده از رنگ ها ارجعیت داردزیراکه این رنگها ممکن است باعث مسمومیت ماهیان بشود. استفاده از ماهيان گياهخوار( مثل كپوروكفال) مي تواند به كاهش اين مشكل كمك كند. زيرا اين ماهيان از جلبك ها ومواد چسبيده به تور و پايك ها مي توانند تغذيه كنند. الياف طبيعي، مانندپنبه و كنف،بسيار مستعد به گرفتكي تورهستند اما تورهاي ساخته شده از الياف مصنوعي نسبت به گرفتگي،مقاوم تر هستند.

 

4-2.نحوه نصب تيرك ها

براي ثابت نگه داشتن تور پن در درون آب از تيرك هايي استفاده مي شود. جنس تيرك ها مي تواند از چوب،فلز،سيمان ويا مواد مستحكم ديگر باشد ولي بعلت ارزاني وسهولت دسترسي، بيشتر از چوب بعنوان تيرك استفاده مي شود ولي در هنگام  استفاده از تورهاي غيرقابل انعطاف، ازتيرك هاي سيماني يا فلزي استفاده مي شود. براي استحكام بيشتر وجلوگيري از پوسيدگي سريع تيرك هاي چوبي، آنها را غير اندود مي كنند و قبل از نصب، بخوبي تميز و شستشو مي شوند. قطر تيرك هاي چوبي بين 10 تا 15 سانتيمتر است و درمحل هاي مواجه با بادد و امواج شديد از قطر بيشتر استفاده مي شود. تيرك هاي چوبي مورد استفاده بايستي فاقد ترك، گره، انحناوخميدگي باشند.

تيرك هاي چوبي را با استفاده از دستگاه كمپرسورها( شمع كوب) در بستر آب فرومي كنند. تيرك ها را در محل هاي آرام تاعمق نيم متري ود رمحل هاي ناآرام، تاعمق يك متري در بستر فرد مي كنند. طول آنها متناسب با عمق آب محل استقرار پن باشد. بطوري كه پس از نصب، حداقل يك متر بالاتر از سطح آب(سطح آخرين مد آب) قرار گيرد.

بعنوان مثال اگر عمق ْآب، در بالاترين سطح آب( آخرين مد آب) چهار متر باشد، طول تيرك موردنياز براي محل هاي آرام 5/5متر وبراي محل هاي نا آرام شش متر است. پس از نصب تيرك هاي عمودي، به منظوراستحكام بيشتر آنها وسهولت نصب تور، از تيرك هاي افقي استفاده مي شود، كه با استفاده از ميخ يا طناب، در قسمت بالاي تيرك هاي عمودي نصب مي شود و تيرك مجاورهم را به همديگر محكم مي كند. قطر تيرك هاي افقي لازم نيست به اندازه تيرك هاي عمودي باشد ومي توان از قطرهاي تا يك دوم قطر تيرك اصلي استفاده كرد.

5-2. فاصله تيرك ها

فاصله تيرك هاازهم بستگي به شدت باد وامواج در محل استقرار پن دارد. يعني در جاهايي كه مواجه با باد و امواج شديداست، بايد تيرك ها را با فاصله كمتري نسبت به هم و در جاهاي آرام،با فاصله بيشتري نسبت به هم نصب كرد. براساس تجارب بدست آمده درداخل كشور مي توان گفت كه بهترين فاصله تيرك هادرمحل هاي داراي امواج، دومتر ودر محل هاي آرام چهار متر بايد است.

 

6-2. نصب وزنه به تورها و نوع تورها

براي جلوگيري از شناور شدن وجابجايي تور پن در آب و همچنين جلوگيري از ورود ماهيان وساير آبزيان ديگر به داخل پن، لبه پاييني تور را با استفاده از طنابهاي سرب دار با وزنه هاي فلزي يا سنگي  ،سنگين مي كنند تا در مقابل جريان ْآب مقاوم باشد. همچنين براي جلوگيري از فرار ماهيان، لبه پايين تور را در بستر فرو مي كنند يا اينكه با قرار دادن كيسه هاي شني روي لبه ها، نمام منافذ را مي بندند.

بدليل وجود ماهيان پرورشي و غذاهاي مصرف نشده در پن، اين محل ها موردهجوم جانوران آبزي ماهيخوار قرار مي گيرد ونه تنها با صيد ماهيان باعث زيان به پرورش دهنده مي شوند بلكه با ايجاد پارگي در تورپن،محلي براي فرار ماهيان پرورشي بوجود مي آورند و اگر پرورش دهنده زود متوجه نشود متحمل ضرر وزيان خواهد شد.

براي ممانعت از حملات احتمالي اين جانوران و جلوگيري از برخورد اجسام شناوري كه با امواج حمل مي شوند. از تورهاي  محافظ استفاده مي شود. اين تورها در فاصله يك متري از تور اصلي نصب مي شود. اين تورها بايد از الياف كلفت و قوي بافت شده باشند و مي توان از تورهاي ماهيگيري اسقاطي براي اين منظور استفاده نمود. اين تورهاتا حدودي نيز انرژي امواج را جذب مي كنند و از شدت آنها مي كاهند.

در صورت وجود پرندگان ماهيخوار در محل، مي بايست مانعي در بالاي پن قرار دارد، تا از ورود آنهاو شيرجه زدن به داخل پن جلوگيري كند. براي اين كار،ازتورهاي اسقاطي چشمه بزرگ(5 الي 10 سانتي متر) با ريسمان هاي بلند، كه به صورت موازي بر روي پن نصب مي شوند، استفاده مي شود. براي جلوگيري ازورود سمور آبي ازسگ استفاده كرد.

 

7-2. ابعاد مناسب پن براي پرورش ماهي  قزل آلا

پن را مي توان در ابعاد و اشكال مختلف احداث كرد وليكن بايستي ابعاد و اندازه اي را انتخاب كرد كه بتوان به رتاحتي درآن مديريت وعمليات پرورشي را انجام داد چون متناسب با افزايش ابعا پن، كنترل وعمليات مشكل تر مي شود ومي بايست وسائل وابزار مكانيزه بيشتري بكار گرفت. به منظور يافتن اندازه مناسب براي ابعاد پن، عوامل مختلفي همچون هزينه،نيروي انساني و نوع مواد اوليه در دسترس ساخت پن در نظر گرفته شود. اين درست است كه در پن بزرگ تر، هزينه در واحد سطح آب درون پن، كمتر است ولي به همان ميزان فشارهاي ناشي ازباد و امواج، هزنيه هاي نگه داري پن افزايش مي يابد وانجام عمليات پرورشي و صيد ماهيان دشوارتر مي شود.

پن را مي توان به اشكال دايره اي، مربع، مستطيل، شش و هشت وجهي ساخت ولي از لحاظ مصرف تور و پايك،شكل دايره اي نسبت به شكل مربع وشكل مربع نسبت به شكل مستطيل مقدار كمتري تور و پايك نياز دارد ازلحاظ مقاومت در مقابل امواج آب و باد، شكل دايره اي بهتر است.

با توجه به امكانات و شرايط دركشور، ابعاد مناسب پن مربع يا مستطيل براي پرورش ماهي قزل آلا 20×25، 25×30، 30×30، 30×40 ، 50×50 متر وپن دايره اي از قطر 25 تا 50 متر است.

 

اصول انتخاب بچه ماهيان مناسب

بدليل مشكلات زياد  درمان ماهيان در پن، ماهيان خریداري شده بايستي فاقد بيماري و انگل باشند، بنابراين بايد بچه ماهيان از مراكز مطمئن، معتبر و نزديك تهيه مي شوند. كوتاهي مسافت تا مزرعه ، باعث كاهش زمان انتقال ماهيان مي شود و در نتيجه استرس وارده به ماهيان و هزينه حمل و نقل  كمتر مي شود. دقت در انتخاب ماهيان سالم، باعث كاهش مشكلات ناشي از بيماري و آلودگي در طول دوره پرورش خواهد شد.  براي اطمينان بيشتر، بهتر است قبل از رهاسازي بچه ماهيان در داخل پن، در استخرهاي خارج از منبع آبي قرنطينه شوند و بچه ماهيان مريض و آسيب ديده  را جدا كند.

 در انتخاب گونه ماهي مناسب براي پرورش در پن بايستي به نكات ذيل توجه كرد:

- راحتي تهيه بچه ماهي

 - ميزان رشد سريع

- تطابق پذيري با شرايط پرورش متراكم

- سهولت غذاگيري به غذاهاي مصنوعي

- ميزان ضريب تبديل غذايي بالا

- مقاوم در برابر بيماري ها

- بازار پسندي

 با توجه به شرايط ذكر شده، گونه قزل آلاي رنگين كمان، گونه اي مناسب براي پرورش در پن است.

با توجه به  تطابق هر منطقه با شرايط اقليمي همان منطقه، بچه ماهيان بايستي از نزديك ترين مركز به محل پن خريداري شوند براحتي در شرايط محيطي پن پرورش يابند.

قبل از انتقال بچه ماهيان، غذادهي به ماهيان براي 36 ساعت قطع شود تا معده آنها ازباقي مانده غذا و مواد حاصل از متابوليسم از بدن ماهيان  خارج شود. مواد زائد حاصل از متابوليسم( آمونياك، اوره، اسيد اوريك، گاز كربنيك) مي توانند مواد سمي ايجاد كنند. وقتي غلظت آمونياك و ساير مواد سمي در آب افزايش يابد. ماهي توانايي جذب اكسيژن را از دست مي دهد و تركيب خون به نحوبدي تغيير مي كند. گاز كربنيك(co2) نيز از جمله عواملي است كه د رحمل و نقل ماهي محدوديت زياد ايجاد مي كند؛ اگر تراكم گاز كربنيك زير 15 ميلي گرم  درليتر نگه داشته شود درصورتي كه مقدار اكسيژن و درجه حرارت مناسب باشد، ماهي در وضع خوبي باقي خواهد ماند و اگر غلظت به 25 ميليگرم در ليتر برسد ناراحتي ماهي شروع خواهد شد.

 

در حمل و نقل ماهيان به نكات ذيل بايستي توجه شود:

1. گرسنه نگه داشتن ماهي قبل از حمل و نقل، در مواقعي كه ماهيان با غذاي خشك تغذيه مي شوند. حداقل 36 ساعت و در مواردي كه با غذاي تر تغذيه مي شوند، حداقل 48 ساعت قبل از بارگيري نيابد به آنها غذا داد.

2. حمل و نقل ماهي در درجه حرارت كم، بهترين درجه حرارت  براي حمل و نقل ماهي بين 8 تا 12 درجه سانتي گراد است.

3. استفاده از داروهاي خواب آور( مثل سديم آميتال) و بيهوش كننده( مثل MS222) مصرف اين داروها باعث كاهش فعاليت ماهيان و كم شدن مواد زائد متابوليسم مي شود.

 

1-1. رهاسازي بچه ماهي در پن

 معمئولاً براي حمل و نقل و انتقال بچه ماهيان به كنار منبع آبي از تانكر هاي با مخزن دو جداره و مجهز به كپسول اكسيژن استفاده مي شود و انتقال درهنگام  غروب و شب كه دماي هوا پايين تر است انجام مي شود. از كيسه هاي  پلاستيكي نيز براي انتقال بچه ماهيان مي توان استفاده كرد. براي اين منظور يك سوم حجم كيسه را با آب و دو سوم ديگر را با هوا پر مي كنند . دهانه كيسه را محكم مي بندند. اين كيسه ها را هم توسط كاميون و هم توسط هواپيما مي توان حمل و نقل كرد.

چنانچه محل پن نزديك جاده باشد، رهاسازي بچه ماهيان از داخل تانكر به داخل پن، بعد از هم دما كردم آب تانكر با آب محيط پن، با استفاده از لوله هاي پلاسيكي قابل انعطاف  انجام مي شود. چنانچه محل پن دور از جاده باشد با استفاده از سطل و با قايق هاي مخزن دار، بچه ماهيان به داخل پن رهاسازي مي شوند.

اگر از كيسه هاي پلاستيكي براي حمل و نقل بچه ماهيان استفاده شده باشد، براي مدتي كيسه ها را ابتدا در داخل پن قرار مي دهند تا آب  با محيط  پن هم دما شود و سپس دهانه كيسه ها را به آرامي باز كرده و آن را به طرف آب منبع آبي كج كرده تا مقداري از آب منبع وارد كيسه شود كم كم ماهيان را بداخل پن رها مي كنند. معمولاً در اين زمان خود بچه ماهيان به بيرون كيسه شنا مي كنند و وارد پن مي شوند.

گاهي از قايق هايي كه بر روي عرشه آنها مخازني تعبيه شده است، براي حمل  بچه ماهيان تا محل استقرار پن استفاده مي كند.

 

2-1. زمان مناسب رهاسازي بچه ماهي قزل آلا

 بهترين زمان براي رهاسازي بچه ماهيان قزل آلا در پن زماني است كه دماي آب منبع آبي محل استقرار پن بين 8 تا 18 درجه سانتيگراد  باشد و دماي خارج از اين حد براي بچه ماهيان قابل تحمل نمي باشد. همچنين در مواقع گل آلودگي و تلاطم آب، از رهاسازي بچه ماهيان خودداري شود. قبل از رهاسازي بچه ماهيان لازم است محوطه داخل پن از جانوران مزاحم( نظير قورباغه، مار، ماهيان گوشتخوار و ...) پاك شود. براي اين كار با استفاده از تورهاي چشمه ريز، داخل پن را پره كشي مي كنند. همچنين هر گونه گياه و سنگ زائد نيز بايستي از داخل پن خارج شود.

3-1. اندازه بچه ماهي مناسب جهت رهاسازي

عامل تعيين كننده اندازه بچه ماهيان درهنگام رهاسازي به پن، طول دوره مناسب پرورش ماهي است. يعني اينكه چه مدت از سال دماي آب محيط پن براي پرورش ماهي مناسب است، هر چه مدت اين دوره طولاني تر باشد، امكان استفاده از بچه ماهيان كوچك تربيشتر خواهد شد و بالعكس بنابراين با طولاني شدن دوره پرورش، مي توان از بچه ماهيان كوچک تر، كه ارزان ترند و حمل و نقل آنها كم هزينه تر است، استفاده كرد. در اين گونه محيط ها از پن نوزاد گاهي( ابعاد ان يك دهم پن اصلي يا پرواري است) استفاده مي شود. ابتدا بچه ماهيان ريز را به پن نوزاد گاهي منتقل و پس از افزايش وزن به داخل پن پرواري رها مي كنند. معمولاً پن نوزاد گاهي را در داخل پن پروراري احداث مي كنند.

البته لازم به توضيح است درصد بازماندگي و ميزان رشد بچه ماهيان با وزن بالاتر بيشتراز بچه ماهيان با وزن پايين تر است و اين موضوع تا حد زيادي قيمت و هزنيه هاي بالاي بچه ماهيان  بزرگ تر را جبران مي كند. با توجه به شرايط كشور، پن با بچه ماهياني با وزن اوليه رهاسازي بالاي 30 گرم  نتايج بسيار خوبي داشته است.

 

4-1. تراكم مناسب بچه ماهي در پن

تراكم نگهداري ماهي در پن وابسته به شرايط فيزيك وشيميايي آب و توپوگرافي محل دارد. بطوري كه در آب هاي با كيفيت خوب مي توان تعداد ماهي بيشتري را در دو واحد سطح نگهداري وپرورش داد. فاكتورهايي كه در تراكم نگه داري مهم تر هستند عبارتند از: دماي آب، اكسيژن محلول، شفافيت، تعويض آب، جهت جريان آب و باد غالب. بعنوان مثال در مكان هايي كه دماي آب پايني و ميزان اكسيژن محلول آب در حد فوق اشباع باشدمي توان تراكم بيشتر از ماهيان را در پن نگه داري كرد. با توجه به شرايط اقليمي كشور و براساس تجارب بدست آمده، تراكم رهاسازي  در پن بين 20 الي 30 قطعه در مترمربع است.

 

1- اصول غذادهي به ماهي 

 ماهيان پرورشي در محيط هاي محصور از غذاي زنده موجود در محيط استفاده مي كند و اين يكي از مزاياي اين روش پرورشي نسبت پرورشي مي باشد  و گوشت ماهيان پرورشي در اين سيستم  از كيفيت  بالاتري برخوردار است. وليكن چون روش پرورشي در پن به صورت متراكم است نبايد منجصرا متكي به مواد غذايي درون آب  بود بلكه رشد اصلي ماهيان از غذاي دستي داده شده به ماهي، بدست مي آيد مواد غذايي كه مورد استفاده ماهي قرار مي گيرد از مواد مغذي مانند پروتئين و كربوهيدارات ، چربي مواد معدني، ويتامين و آب تشكيل شده اند. بعضي از آنها در ساختن بافت ها  و رشد و توليد مثل دخالت دارند( مثل پروتئين) و بعضي از آنها انرژي زا هستند( مثل چربي و كربوهيدرات) و  انرژي موردنياز را براي انجام فعاليت ها وتوليد مثل  ماهي فراهم مي كنند. بنابراين غذاي داده شده به ماهي بايستي نيازهاي اساسي ماهي را تامين نمايد زيرا كمبود هريك از مواد مغذي باعث ايجاد عوارضي، نظير كاهش رشد مي شود.

 

1-1. رعايت اصول غذادهي در پن

 به علت سهولت استفاده  وراحتي انبار كردن غذاهاي پلت افشرده، از آنها بعنوان غذاي اصلي در پرورش ماهي در پن استفاده مي شود. همچنين استفاده از اين غذا، آلودگي كمتري را در محيط پن ايجادمي كند و در نتيجه كيفيت آب تغيير نميكند. بخاطر اين دلايل، از غذاي مرطوب و دست ساز در محيط هاي محصور استفاده نمي شود. البته پس از عادت كردن ماهيان به غذا خوردن در مكان هاي مشخص در پن، مي توان از غذاهاي مرطوب، بطور محدود، در مواقع بروز بيماري يا بعنوان غذاي مكمل استفاده كرد.

بايستي آنها را از نظر آلودگي به حشرات و آفات بررسي كرد. همچنين هر هفته موادغذايي انبار شده بايستي بازرسي شوند و هر گونه موارد مشكوك را براي دقيق تر با آزمايشگاه ارسال كرد.

 دور انبار نبايستي بوسيله پلكان ثابت يا متغير با زمين تماس داشته باشد، چون موش ها از اين طريق به راحتي وارد انبار مي شوند.

كف انبار، قبل از گذاردن مواد غذايي در انبار، بايد دقت كرد كه كف انبار رطوبت نداشته باشد و در وجود هر گونه رطوبت  از  گذاردن مواد غذايي بر روي کف انبار خودداري شود. براي اينكار مي توان از پالت هاي چوبي استفاده كرد. همچنين مي توان نايلون يا لاستيك در كف پهن كرد و كيسه هاي غذا را روي آن قرار داد. از گذاردن كيسه هاي مواد غذايي در جوار ديوار خودداري  شود تا رطوبت ديوار  به آنها سرايت نكند.

ضد عفوني كردن، قبل از ورود غذاي جديد به انبار، بايستي با استفاده از سموم مجاز، انبار را ضد عفوني كرد.

چيدن كيسه هاي غذا؛ بايد بين كيسه هاي چيده شده در انبار در فواصل 5 الي 6 متري، راهرويي به عرض 5/1 متر ايجاد كرد كه امكان تهويه، نظافت، ضدعفوني و دسترسي به تمام كيسه ها آسان باشد. عرض راهرو اطراف انبار بين 75/0 تا يك متر متغير است. فاصله كيسه ها تا سقف نيز بايستي 75/0 تا يك متر باشد. چنانچه كيسه ها يكي پس از ديگر روي هم چيده شوند و رديف ها با يكديگر درگيري نداشته باشند، كيسه هاي روي هم چيده شده ناپايدار بوده و با كوچك ترين تكان ريزش مي كنند. لذا بايد كيسه هاي متوالي را بطور  متقاطع رويهم چيد. اين عمل كه تنها  باعث پايداري كيسه ها مي شود بلكه شمارش  آنها را هم آسان تر مي كند.

كنترل حشرات  و جوندگان، طرف مختلف كنترل حشرات و آفات عبارت است از:

1. مسدود كردن كليه سوراخ ها و شكاف هاي درب و پنجره و سقف

2. مرمت و تعمير شكاف هاي موجود در ديوار

3. ضدعفوني انبار بر عليه آفات

4. پاكيزه نگه داشتن  كامل انبار

5. خارج كردن هر لوله آلودگي از انبار

حد مجاز انباشتن مواد غذايي، مواد دانه اي را در سيلو مي توان تا ارتفاع 10 متري و كيسه هاي غذا را تا ارتفاع 5/3 متري روي هم انباشته كرد.

محافظت از نور، نور باعث تغيير ويتامين ها و آنزيم ها و از بين رفتن خواض آنها و در نتيجه تغيير رنگ غذا مي شود. بنابراين مواد غذايي در انبار بايستي از نور در امان باشند.

از گذاردن سموم، مواد نفتي ابزار و وسايل آلوده در انبار غذا خودداري شود.

ويژگي هاي فيزيكي غذاي پلت را بايد مطابق با رژي غذايي ماهيان در نظر گرفت. اين ويژگي ها بايد با تغييرات  فيزيولوژيكي و آناتوميكي ماهيان در مراحل رشد تطابق داد. اين خواص عبارتند از بافت، پايداري در آب، اندازه، مزه، بو و رنگ. بافت يك عامل مهم در يك غذا است كه بيشتر اوقات پذيرش يا عدم پذيرش پلت را براي ماهيان تعيين مي كند. اكثر ماهيان از پلت هايي كه به سختي بهم فشرده شده اند، دوري مي كند. پلت هاي سخت معمولاً بلافاصله بلعيده نمي شوند. بلكه ابتدا در دهان خرد و سپس بيرون ريخته و بعد دوباره بلعيده مي شوند. از طرف ديگر سست بودن  پلت ها سبب مي شود تا مواد غذايي آن سريعاً در آب حل شود و از دسترس ماهيان خارج شود و وارد آب يا رسوبات  بستر پن شود و اين مسئله در نهايت باعث كاهش كيفيت آب درون پن مي شود.

پايداري غذا در آب به ميزان يكپارچگي آن اطلاق مي شود. وقتي غذا به داخل پن ريخته مي شود،اگر پلت ها پايداري خوبي داشته باشند، كمتريم اتلاف ذرات ريز را در آب داشته باشند. بافت و پايداري هر دو در شستشوي مواد غذايي و بنابراين دسترسي ماهي به غذا موثر هستند.

چون كه مساحت پن نسبت به استخرهاي بتوني مزارع پرورش ماهي بسيار بيشتر است، غذادهي به شيوه رايج در اين مزارع باعث هدر رفتن(پرت) زياد غذا مي شود و باعث ضرر و زيان پرورش دهنده مي شود. براي جلوگيري از اين مسئله به مدت چند هفته ماهيان را در مكان هاي مشخص از پن و ساعات بخصوصي از روز غذادهي مي كنند تا ماهيان به محل مشخص غذا خوردن عادت كند و همه ماهيان از غذاي داده شده بهره ببرند. غذادهي را مي توان با دست يا با غذاده هاي نيمه خودكار و خودكار انجام داد.انتخاب هر يك از اين روش ها بستگي به ميزان هزنيه ها دارد.

2-1. اندازه و مقدار غذا و دماي مناسب تغذيه

 اندازه پلت غذا در تغذيه ماهي اهميت دارد و بايد با مراحل مختلف رشد ماهي هماهنگ شودتا ماهي به بهترين وجهی آن را بپذيرد ماهيان قزل آلا از غذاهايي مصرف مي كند كه مناسب با اندازه دهان آنها باشد و اگر پلت غذا خيلي بزرگ باشد ماهي نمي تواند  آن را بلافاصله مصرف كند و ناچار خواهد بود تا وقتي كه بخشي از آن در آب حل شود و به اندازه قابل قبول برسد، منتظر بماند و اگر پلت خيلي كوچك باشد، آن را پس مي زند. بنابراين در انتخاب اندازه غذا براي بچه ماهيان دقت لازم بايد بشود.

براي هر اندازه بچه ماهي، غذاهاي مناسب با آن ساخته مي شود.

هركارخانه توليد كننده غذاي ماهي جداول خاصي براي راهنمايي پرورش دهندگان ماهي ارائه مي كنند كه آنها را در انتخاب اندازه مناسب غذا كمك مي كند. غذا در كارخانه هاي سازنده غذاي ماهي به دو شكل گرانول و پلت ساخته مي شود كه اين دو از لحاظ اندازه با  همديگر تفاوت  دارند و غذاي گرانول براي مراحل آغازي و رشد ماهي استفاده مي شود و غذاي پلت براي مراحل پرواربندي استفاده مي شود.

درباره نقش طعم، بو و رنگ غذاها  در ميزان قابل قبول بودن آنها مطالب ناچيزي وجود دارد.

به دليل مصرف ماهيان  پن از غذاي زنده محيط، مقدارغذاي مصرفي متناسب با اشتهاي ماهيان تعيين مي شود يعني با مشاهده رفتار ماهيان در حين تغذيه و اشتهاي ماهيان به خوردن غذا و وجود پسمانده هاي غذا در كف پن تعذيه ماهيان پن تنظيم شود. يك  مثال براي آشنايي بيشتر در ذيل آورده مي شود:

اگر در يك پن تعداد 10 هزار قطعه ماهي قزل آلا با وزن متوسط 50 گرم باشد و درجه حرارت آب 12 درجه باشد مقدار غذاي موردنياز براي هر 100 كيلوگرن ماهي درون پن برابر 2 كيلوگرم خواهد شد وچون وزن كل ماهيان پن برابراست با:

کیلوگرم ۵۰۰ = ۱۰۰۰÷۵۰×۱۰۰۰۰

بنابراين مقدار غذايي كه بايستي در طول روز به ماهيات داده شود، برابر است با:

كيلوگرم  10= 2×5

اين مقدار بايستي در طول روز، چهار نوبت( دفعه) داده شود بنابراين مقدار هر نوبت غذادهي برابر است با:

كيلوگرم 5/2 = 4÷10

 

مقادير غذا را در مواقعي كه دماي آب پايين تر و يا بالاتر از ميزان مناسب است و در مواقع گل آلودگي، برحسب تجارت عملي در محل و موقعيت خاص مزرعه بايد كاهش داد و در مواقعي كه پيش بيني مي شود رشد ماهي سريع تروبيشتر است، افزايش داد.

گونه هاي مختلف ماهيان، در دماهاي مختلفي شروع به تغذيه مي كنند. بعنوان مثال ماهي قزل آلا در دماي بين 8 تا 20 درجه تغذيه فعال دارند ولي بهترين دما براي تغذيه، بين 14 تا 16 درجه سانتي گراد است. يعني دراين محدوده دما سوخت و ساز غذا در بدن ماهي در بالاترين راندمان خود است و ضريب تبديل غذا بسيار مناسب است، بنابراين  در طول دوره پرورش هر چه مدت بيشتري اين دما را داشته باشيم، ماهيان ما سريع تر رشد مي كنند.

براي آگاهي از روند، عمليات پرورشي و اعمال مديريت پرورشي لازم است روزنه ميزان، نوع(غذاي افشرده يا دست ساز) اندازه پلت و دفعلت غذادهي بطور مرتب در جدول ثبت شود.

 

 

3-1. تعداد دفعات غذادهي

 براي بدست آوردن بهترين رشد و ضريب تبديل، هر وعده غذا بايد فقط معادل يك درصدوزن بدن ماهيان باشد. (مثلاً اگر بايستي 5 درصد وزن توده زنده ماهيان غذادهي مي شود تعداد دفعات غذادهي 5 نوبت مي شود) غذا دادن به دفعات زياد، باعث مي شود ماهيان كمتر گرسته بماند و رشد ماهيان كوجك بيشر شود و گله ماهيان اندازه يكساني داشته باشند. اگر دفعات تغذيه ماهيان كم باشد، ميزان تلف شدن غذا بيشتر، ضريب تبديل غذا ضعيف و كيفيت آب نامناسب  مي شود. دفعات تغذيه ماهي با غذاي خشك بايستي بيشتر از دفعات غذاي تر باشد.

 

4-1. كنترل كيفيت آْب و بهداشت ماهيان در محل پن

ماهي در هر محيطي باشد ممكن است بيمار شود، ولي در محيط هاي پرورشي بعلت تراكم بالاي نگه داري دچار استرس شده و مقاومت بدن آنها در برابر بيماري هاي گوناگون كاهش مي يابد و عوامل بيماري زا به راحتي منتقل مي شوند. همچنين بعلت  وجود مواد آلي در محيط پرورشي، ميكروب هاي بيماري زا سريعاً تكثير و افزايش مي يابند. عوامل محيطي در پرورش آبزيان خيلي بيشتر از پرورش حيوانات  خشكي موثر هستند،  جون ماهي در محيط زندگي خود( يعني آب) كه جايگاه تغذيه، تنفس، دفع مواد زائد و حضور ساير موجودات است غوطه ور است. در واقع ماهيان در همان محيطي كه ادرار و مدفوع خود را دفع مي نمايند، تغذيه و تنفس مي نمايند و بسياري از موجودات ريز ميكروسكوپي و درشت با آنها در رقابت يا همسفره اند و يك لايه مواد زائد و مواد غذايي اضافه در كف پن جمع مي شود. چنين محيطي هميشه بايستي مورد توجه خاص قرار گيرد تا مواد زائد و سمي به نحو مقتضي از محيط خارج شده و يا تعادل آن طوري باشد كه سبب اتلاف و از بين رفتن ماهيان نشود. تغيير كيفيت و كميت آب محيط پن، مي تواند روي رشد و سلامتي ماهيان اثر گذارد، بنابراين كنترل و آگاهي از كيفيت و كميت آب محيط پن بسيار حائز اهميت است. براي اين منظور فاكتورهاي فيزيكي و شيميايي آب بطور دوره اي اندازه گيري و ثبت مي شود.

ماهيان سالم رشد بهتري دارند، بنابراين آگاهي از بهداشت و سلامتي ماهيان در طول دوره پرورش يك ابزار مناسب براي كنترل  بيماري ماهيان پرورشي است. براي جلوگيري از بيماري ماهيان، بهترين اقدام پيشگيري است، زيرا  فقط تعداد كمي از بيماري هاي ماهيان قابل درمان هستند و اگر هم قابل درمان باشند ممكن است پس از درمان ماهيان ديگر قابل مصرف براي انسان نباشند. بنابراين بهتر است ماهيان را از نظر سلامتي مراقبت كرد. براي آگاهي از سلامتي ماهيان، آنها را بطور دوره اي بررسي كرده و هر گونه تغيير در اشتها، در جابه جا شدن( به صورت منفرد حركت كردن) در حركات غيرمعمول( چرخش حول يك محور فرضي، حركت يك پهلو) شكل ظاهر (تغيير شكل ستون فقرات و بدن) در پوست(رنگ زيادي موكوس ، وجود خال و نقطه) درچشم ها( ورم چشم، تيرگي عذسي) در باله ها و دم( تغيير شكل) به عنوان بيماري شناخته مي شود و بايستي نسبت به درمان آن اقدام كرد.

هنگام شيوع يك بيماري بايد ماهيان مرده يا شديداً بيمار را از محيط  پن خارج كرد و زيرآهنگ مدفون كرد. از پرت كردن اين ماهيان به محيط آبي خارج از پن خودداري شود زيرا اين ماهيان ممكن باعث انتقال بيماري به ساير ماهيان شوند و همچنين اين ماهيان باعث جذب پرندگان و جانوران ماهيخوار به طرف پن مي شوند.

براي آگاهي از روند بيماري و ميزان تلفات و بهبود ماهيان، بطور روزانه نوع بيماري، درصد ابتلاي ماهيان، روش درماني، نوع و ميزان داروي مصرفي و تعداد تلفات در جدول  ثبت مي شود. داروهاي مورد استفاده در محيط هاي محصور حتي الامكان از نوع خوراكي باشد تا ميزان دستكاري ماهيان و آلودگي آب كمتر شود. در صورت نياز به حمام درماني، ماهيان را توسط تورپره كشي در يك محوطه كوچك از پن جمع  مي كنند و دارو را حل مي كنند و داخل محوطه مي ريزند. ازوان هاي كوچك نيز مي توان براي حمام درماني استفاده كردو لازه به ذكر است قبل از بكار بردن دارو براي كل ماهيان بهتر است مقداري از دارو را براي تعداد محدودي ماهي در يك سطل بكار برد و در صورت موثر بودن و عدم بروز مشكل، براي بقيه ماهيان بكار برد. همچنين  در هنگام درمان با داروهاي شيميايي بايستي ميزان اكسيژن محلول آب بالا باشد زيرا در هنگام مصرف اين داروها اكسيژن محلول به شدت كاهش مي يابد. براي افزايش ميزان اكسيژن محلول، ازدستگاه هاي هواده يا كپسول هاي اكسيژن مي توان استفاده كرد. همچنين در هنگام درمان بايستي ماهيان گرسنه باشند و قبل انجام درمان، بهصورت  آزمايشي درمان در مورد چند قطعه ماهي انجام شود و در صورت موفقيت در مورد ساير ماهيان انجام شود.

جهت پيشگيري از شيوع بيماري هاي انگلي، بهتر است ماهيان را قبل از رهاسازي در پن، قرنطينه شوند.

 

5-1. بررسي ميزان رشد ماهي

هركس با پرورش  ماهي سرو كار داشته باشد همواره نياز داردكه از تعداد و وزن كلي ماهيان دروم محيط پرورشي (در اينجا پن) مطلع باشد تا بتواند با اتكا به اين اطلاعات، برنامه ريزي تغذيه و اداره پن را به بهترين وجه انجام دهد. براي اين منظور  پرورش دهندگان اقدام به نمونه گيري و آمارگيري از ماهيان مي كند. معمولاً براي نمونه گيري، بين 5/0 تا 1 درصد از تعداد كلي ماهيان را بعنوان نمونه از محيط پرورشي صيد مي كنند و در تشت يا سطل هاي پلاستيكي مي ريزند و بوسيله داروي بيهوشي آنها را بيهوش مي كنند. درهنگام بيهوشي، وزن و طول هريك از ماهيان را اندازه گيري و د رجدول  ثبت مي كنند. ماهيان را مي توان در سطل هاي كم وزن 10 يا 20 ليتري ريخته و همراه با آب وزن كرد يا اينكه ماهيان را در ساچوك كيسه هاي توري وزن كردبعد از اينكه ترازو در محل پن( بر روي قايق يا سكو) ثابت شد سطل را روي آن قرار داده يا از چنگك آن آويزان مي كنند، و تا يك سوم ظرفيت ترازو در آن آب مي ريزند بعد دو برابر وزن سطل و آب را ماهي مي ريزند و وزن كل آنها را از روي صفحه مدرج مي خوانند. با كسر كردن وزن سطل آب و آب از وزن كل ، وزن ماهيان بدست مي آيد. پس از شمارش ماهيان درون سطل، آنها را به داخل پن بر مي گردانند . از تنقسيم وزن ماهيان برتعداد آنها، وزن متوسط ماهيان بدست مي آيد. بطور مثال اگر وزن كلس سطل آب و ماهيان برابر 15 كيلوگرم باشد و وزن سطل و آب نيز 5 كيلوگرم بوده باشد  وتعداد ماهيان شمارش شده هم 100 قطعه وزن متوسط ماهيان برابر است با

100= 1/0 = ۱۰۰÷۵-۱۵= وزن متوسط ماهيان

وزن  ماهيان را در ابتدا و انتهالي هر دوره بك ماه پرورش ماهي(فاصله بين دو بيومتري) در جدول ثبت مي كنند و با استفاده از آن ميزان رشد ماهيان را در آن دوره محاسبه مي نمايند.

براي وزن كردن ماهيان كوچك( 40 تا 75 ميليمتر) از ترازويي با دقت نيم گرم. براي ماهيان با طول 75 تا 150 ميلي متر از ترازويي با دقت يك فرم و براي ماهيان با طول  بيش از 150 ميلي متر از ترازويي با دقت 10 گرم استفاده مي شود. اين ترازوها داراي صفحه مدرجي هستند كه  به درجات تقسيم شده است. براي اندازه گيري طول مناسب با بزرگي و كوچكي ماهيان، از تخته هاي بيومتري با دقت نيم تا يك سانتي متر استفاده مي شود.

اغلب پرورش دهندگان اختلاف بين محدوده 5/0± درصد تعداد واقعي ماهيان موجود در پن را قبول دارند اما اين اختلاف معمولاً در محدوده 15 تا 20± درصدي قرار دارد. اين مسئله باعث دشواري برنامه ريزي  ميزان غذادهي و ميزان رشد مي شود. معمولاً اين اشتباه در اثر نحوه جمع آوري اطلاعات  مربوط به نمونه گيري، تعداد ماهياني كه بخاطر فرارو و خورده شدن بوسيله پرندگان يا جانوران ديگر( مثل ماهيان گوشتخوار وپستانداران ماهيخوار) موجود در محيط اطراف پن( آب، خشكي) به حساب نمي آيند، و ثبت تلفات روزانه مي باشد.

هدف اصلي از نمونه گيري وآمارگيري از ماهيان انجام محاسباتي از قبيل

رشد ، افزايش طول، وزن انفرادي و وزن كل ماهيان درون پن

ضريب تبدبل غذا

عوامل ديگر

هزينه توليد در مورد تلفات روزانه وتلفات كلي در پن

- تنوع اندازه ماهيان داخل پن

- ظرفيت نگه داري مناسب و قابل تحمل در پن

براي بدست آوردن تعداد ماهيان، پس از گذشت 18 تا 24 ساعت از پخش غذا،ماهيان  راتوسط پره در يك گوشه جكع مي كنند و با استفاده از يك ساچوك ماهيان راگرفته و در يك سطل بزرگ( 20 ليتري) ريخته و تعاد آنها را شمارش و وزن آنها را اندازه گيري مي كنند. اين عمل سه الي چهار بار تكرار مي شود و تعداد و وزن ماهيان درون سطل را اندازه گيري و با هم جمع مي كنند. سپس با تقسيم وزن و تعداد كل ماهيان شمارش شده، بر تعداد سطل شمارش شده، ميانگين  تعداد و وزن ماهيان در هر سطل مشخص مي شود. بعد بقيه ماهيان را با همان سطل از داخل پره برداشته و داخل پن مي ريزند و تعداد سطل ها را يادداشت مي كنند. با ضريب كردن تعداد سطل ها در ميانگين تعداد ماهيان مشخص شده، تعداد و وزن كل ماهيان بدست مي آيد.

با داشتن حداكثر و حداقل طول ماهيان، مي توان زمان رقم بندي را تعيين كرد. وقتي طول كوتاه ترين ماهي در جمعيت ماهيان داخل يك پن، كمتر از نصف طول بلندترين آنها باشدو ماهيان را بايستي رقم بنديكرد. ماهي قزل آبلي گرسنه 5/7 سانتي متر مي تواند يك قزل آلاي 4 سانتي متري را ببلعد و قزل آلاي 15 سانتي متري مي تواند يكي ازهم نوعان خود به طول  5/7 سانتي متري را بخورد اگرعمل همجنس خواري در اثر گرسنه  ماندن بين ماهيان ادامه يابد. ممكن است از مولدين مختلف بوجود آمده باشند و در اثر اين دوعامل  بين ماهيان ممكن است تفاوت رشد پيدا شود اگرچه ماهيان هم سن باشند، براي بدست آوردن بهترين نتيجه رشد بهتر است ماهيان رقم بندي شوند. البته بعلت مشكلات رقم بندي ماهيان در پن بايستي سعي شود  بچه ماهيان قبل از خريداري رقم بندي شده و يكدست باشند.

براي رقم بندي ماهيان مي توان از رقم بندي هاي دستي و مكانيكي( خودكار) استفاده كرد. رقم بندهاي دستي از يك جعبه چوبي با ابعاد 70 ×55 سانتي متر تشكيل شده كه كف آن به صورت كشويي است و با استفاده از ميله هاي آلومينومي يا پلاستيكي مشبك شده است. اگر فاصله بين ميله هاي  رقم بند حدود 16 ميليمتر باشد براي جدا كردن ماهياني كه هر 13 قطعه ان يك گبلوگرم است مناسب است و اگر فاصله بين ميله ها 14 ميلي متر باشد، براي جدا كردن ماهياني كه هر 18 قطعه آن يك كيلوگرم است مناسب است.

ماهيان رابا ساچوك از پن مي گيرند و داخل رقم بند مي ريزند و تكان مي دهند، بدين ترتيب ماهيان ريز از داخل رقم بند خارج وداخل پن بر مي گردند و ماهيان درشت تر باقي مي مانند.  ماهيان درشت تر را به  پن ديگري منتقل مي كنند.

 در رقم بندهاي مكانيكي تقريباً كليه اعمالي كه در بالا ذكر شد، بصورت خودكار انجام مي شود، بدين ترتيب كه ماهيان را داخل دستگاه رقم بند مي ريزند و با تکان و حركت دستگاه و فشار آب، براساس ضخامت بدن، ماهيان ريز از  ماهيان درشت تر جدا مي شوند. از مزايايي اين نوع رقم بندها اين استكه در يك زمان مي توان تعداد زيادي ماهي را در اندازه هاي مختلف از همديگر جدا كرد.

 

6-1. ضريب تبديل غذايي

 ضريب تبديل غذايي( FCR) عبارت است از مقدار غذاي دادهشده( بر حسب كيلوگرم) براي افزايش يك كيلوگرم وزن ماهي درپن:

 

 افزايش وزن÷مقدار غذاي داده شده= ضريب تبديل غذا

 

 يعني اگر پرورش دهنده اي مقدار  20000 كيلوگرم غذا به ماهيان داده و ماهيان 1000 كيلوگرم افزايش وزن داشته باشند، ضريب تبديل غذايي داده شده برابر 2  است.

 جبره هاي غذايي را معمولاً به صورت درصدي از وزن ماهي بيان مي كند. درصد روزانه غذايي كه به ماهيان عرضه مي شود بايد براي هر گونه ماهي بطور مستقل معلوم شود. مقدار بهينه غذادهي را مي توان با سنجش ضريب تبديل غذايي تعيين كرد. با افزايش بازده مصرف غذا، ضريب تبديل  غذايي كمتر مي شود.

پايين ترين رقم ضريب تبديل غذايي در تغذيه، زماني حاصل مي شودكه بازده تبديل غذايي در بالاترني حد خود باشد. از آنجايي كه حدود 50 درصد كل هزنيه توليد را هزينه غذا تشكيل مي دهد لذا بهتر شدن ضريب تبديل غذا، موجب بهبود هزينه هاي توليد مي شود. بنابراين براي اقتصادي بودن كار تغذيه، ضروري است از ماهيان درون پن نمونه گيري شود( ترجيحاً در فواصل يك ماهه) تنا ضرايب تبديل غذا معلوم و براساس ان نيازمندي هاي غذايي تنظيم شود. براي تعيين ضريب تبديل غذا درهر دوره، با استفاده از اطلاعات جداول شماره يك و سه، ميزان رشد ماهيان و مقدارغذاي مصرفي در پايان هر دوره يك ماهه مشخص مي شودو درحدول شماره چهار ثبت مي شود.                            

 

 

 

از تقسيم ميزان غذاي مصرفي در طول دوره بر ميزان رشد، مقدار ضريب تبديل بدست مي آيد:

 

ميزان غذاي مصرفي در طول يك دوره يك ماه÷ميزان رشد ماهيان در طول يك دوره يك ماهه = ضريب  تبديل غذا

 

بديل اينكه  ماهيان درون پن از غذاي زنده محيط مصرف مي كنند، ضريب تبلديل غذا در پن كمتر مي شود. البته تفاوت ضريب تبديل يك نوع غذا در پن ها و مكان هاي مختلف به عواملي ذيل بستگي دارد:

1. محاسبه مقدار غذاي روزانه ( در اثر اشتباه در نمونه برداري و توزين ماهيان، خراب بودن ترازو)

2. روش غذادهي( درست پخش  نكردن غذا)

3. رغبت ماهيان به  خوردن غذا( دفعات زياد غذادهي، نزديك بودن دفعات غذادهي ،غذادهي با پلت هاي نامناسب)

4. كارخانه توليد كننده غذا( اشتباه درتعيين مقدار مواد خام اوليه غذا)

5. نحوه حمل و نقل و نگهداري( وجود خامه زياد، وجود آلودگي و آفات د رمحل انبار غذا، استفاده از غذاي پيش از حد مانده)

6. زمان غذادهي( غذادهي در مواقعي كه درجه حرارت آب بالا و يا اكسيژن محلول پايين است)

7. شرايط اقليمي( غذادهي در زمان طوفان و تلاطم آب)

يكي از نكات مهم در استفاده غذا و محاسب ضريب تبديل غذايي، دقت درتاريخ انقضاي مصرف غذا است. هيچگاه نبايد غذا را براي بيش از سه ماه آينده سفارش داد و از غذاهايي كه بيش از سه ماه در سيلو مانده است اجتناب شود، عمر ويتامين ها و اسيدهاي چرب ضروري بسيار كوتاه است و در شرايط نامساعد در حداقل زمان، تخريب و يا فاسد مي شوند. 

 

 

1- اصول صيد ماهي در پن

 صيد ماهي در پن راحت است و نيازي به ابزار و لوازم پيشرفته نيست. لوازم موردنياز  براي صيد ماهيان عبارت است از يك پره با عرض و طولي برابر با عرض و عمق آب پن و يك ساچوگ دسته بلند، تورهاي مخصوص صيد بهتر است  از نوع نرم و بدون گره باشد تا به ماهيان صدمه واردنشود.

1-1. زمان صيد ماهي

ماهيان پن را زماني صيد مي كنند كه به وزن مناسب بازاري رسيده باشند. وزن بازار پسند قزل آلا در كشور بين 200 تا 250 گرم است و وقتي ماهيان به اين وزن رسيدند، پس از رقم بندي، صيد مي شوند. البته در صورت داشتن دماي آب مناسب و شرايط بازار مي توان ماهيان را تا وزن هاي بالاتر در پن نگه داري كرد. قبل از صيد بايستي به مدت دو روز غذادهي به ماهيان متوقف شده باشد تا شكم ماهيان از غذاي مصرف شده تخليه شود. زيرا وجود غذا در معده باعث فساد سريع تر ماهي مي شود. همچنين به منظور سلامتي مصرف كنندگان، بايستي حداقل چهار هفته قبل از صيد به ماهيان دارو نداد تا داروهاي مصرف شده از بدن ماهي دفع شوند. مصرف ماهياني كه اثرات داروهاي انتي بيوتيك در بافت هايشان هنوز محو نشده باشد، باعث افزايش مقاومت باكتري هاي درون انسان به آنتي بيوتيك ها و يا عوارض كليوي و كبدي( در اثر سولفاميدها) مي شود.

 

2-1. صيد تدريجي و صيد كامل

 صيد ماهيان متناسب با چرخه توليد، مي تواند به صورت مرحله اي يا تدريجي باشد. در روش مرحله اي، حداكثر طي يك تا دو نوبت صيد مي شوند. در روش تدريجي، ماهياني كه به وزن بازاري رسيده اند، جدا مي شوند و هفته اي يك الي دونوبت به بازار مصرف ارسال مي شود. در اين روش ماهيان بزرگ تر رقم بندي وصيد شده و به بازار ارسال مي شوند و ماهيان كوچك در پن باقي مي مانند. اين عمل باعث مي شود تراكم نگه داري پايين بيابد و ماهيان كوچك تر، سريع تر رشد كنند.

براي صيد ماهيان در پن از تور پن استفاده مي كنند و  با پره كشي درداخل پن، ماهيان را در  يك گوشه جمع مي كنند و سپس با يك ساچوك آنها را صيد مي كنند. از بي حس كننده هاي برقي و شيميايي نيز براي صيد استفاده مي كنند. پس از صيد قبل از اينكه ماهي تازگي خود را از دست بدهد، بايد به سرت به بازار مصرف ارسال شود، براي اين كار ماهيان  را درون لايه هاي يخ، درون جعبه هاي عايق قرار مي دهند و به دست خريدار يا مصرف كننده مي دهند، ماهياني كه بسيار سريع فاسد مي شوند، به صورت شكم خالي و پاك كرده  به خارج از مزرعه حمل مي كنند. در صورتي كه بازار مصرف دور باشد، مي توان ماهيان  را به صورت دودي يا خشك شده يا منجمد  حمل كرد ولي از لحاظ اقتصادي،  ماهي تازه ارزش و بهاي بيشتري دارد. در شرايط كشورمان اغلب زمان صيد  با بازار فروش تنظيم مي شود و اغلب مديريت پرورشي طوري اعمل مي شودكه زمان صيد با زام  تقاضاي بازار(شب عيد)   همزمان  شود. لذا اكثر پرورش دهندگان ماهي در پن، ماهيان خود را بطور كامل صيد مي كنند و روانه بازار مي منند. درنكان هايي كه دماي آب اجازه نگهداري ماهيان را در پن بدهد و بازار فروش نيزمدت طولاني خوب باشد، مي توان ماهيان را بطور تدريجي و در طي مراحل متعدد صيد كرد.

3-1. بيومتري نهايي و تعيين ضريب تبديل غذايي

 اگرچه در طول دوره پرورش ماهي در پن، زيست سنجي( بيومتري) انجام و ضريب تبديل غذا در هر دوره تعيين مي شود، وليكن بدليل اينكه در بيومتري نمونه هاي ماهي امكان اشتباه وجود دارد بنابراين  وزن دقيق و ضريب تبديل واقعي ماهيان درهنگام  صيد مشخص مي شود، زيرا در اين زمان وزن كلي و دقيق ماهيان پرورشي بدست مي آيد و مي توانيم ضريب تبديل واثعي را محاسبه نماييم. با بديت آوردن ضريب تبديل و وزن متوسط ماهيان صيد شده مي توان از نحوه مديريت پرورشي  درطول دوره پرورش اطلاع حاصل كرد و نسبت به بهبود مديريت در دوره هاي بعدي پرورش اقدام لازم را بعمل آورد.

در صيد كامل، ماهيان صيد شده را در سبدهاي پلاستيكي ريخته و بوسيله ترازو ياقپان، وزن مي كنند و سپس تعداد آنها را مي شمارند، در صيد تدريجي، وزن و تعداد ماهي صيد شده در هر مرحبه يادداشت مي شود و بعد از آخرين مرحله تعداد و وزن ماهيان مراحل مختلف صيد را با هم جمع مي كنند.

 

از تقسيم وزن كل برتعداد ماهيان صيد شده، وزن متوسط ماهيان بدست خواهد آمد. براي بدست آوردن ضريب تبديل غذا، ابتدا ميزان رشد ماهيان صيد شده را به صورت ذيل محاسبه مي كنيم:

 

     تعداد كل ماهيان صيد شده× وزن متوسط ماهيان در هنگام رهاسازي- وزن متوسط ماهيان هنگام صيد =  ميزان رشد

                                                      ۱۰۰

 

 

بعد از محاسبه ميزان رشد ميتوان مقدار ضريب تبديل غذا را به صورت ذيل محاسبه كرد:

          ميزان  غذاي مصرف شده در كل طول دوره پرورش      = ضريب تبديل غذا(FCR)

                                  ميزان رشد                  

              

براي مثال اگر وزن متوسط اولسه ماهيان 30 گرم بوده و وزن متوسط ماهيان در هنگام صيد به 300 گرم رسيده باشدو. ميزان كل غذاي مصرفي 2700 كيلوگرم و تعداد ماهيان صيد شده نيز 5000 قطعه باشد ميزان رشد و ضريب تبديل غذا برابراست با:

 

 كيلوگرم 1350 = ۱۰۰۰÷ ۵۰۰۰۰×۳۰-۳۰۰= ميزان رشد

 



موضوع مطلب : تکثیروپرورش ماهی
نوشته شده در چهارشنبه 28 بهمن1388 توسط میثم بیات | لينک ثابت |
پرورش کپور ماهیان چینی دراستخرهای خاکی
پرورش کپور ماهیان چینی دراستخرهای خاکی

 

 معرفی کپور ماهیان چینی                                                                                                                                                                                                 

الف- کپور علفخوار(آمور)    (ctenopharingodon idella)

                                                           

 

                                                                                                                                این ماهی بدنی کشیده  ودراز دارد که از فلسهای درشت پوشیده شده است.رنگ بدن درپشت خاکستری ودرپهلوها زرد مایل به سبز است.تغذیه این گونه از گیاهان عالی صورت می گیرد؛البته در سنین نوزادی تا طول سه سانتی متری از زی شناوران تغذیه می کند.

                                                      

ب- کپورنقره ای ( Hypophtalmichthys  molitrix)

 

 

 بدن این ماهی کشیده وازدو طرف فشرده واز فلسهای ریز نقره ای رنگی پوشیده شده است.همچنین منطقه شکمی تامخرج تیز است(وجه تمایزاز کپورسرگنده).تغذیه این گونه نیز از زی شناوران گیاهی صورت می گیرد.

                                                                       

ج- کپور سرگنده (Aristichthys  nobilis)

 

 بدن این ماهی کشیده درپهلو ها کمی فشرده است.دهانش کمی قابل ارتجاع است.یک باله پشتی نسبتا طویل دارد وبدنش پوشیده از فلسهای مدور نسبتا درشت است،پوزه اش دوجفت سبیلک دارد.رنگ بدن دردو طرف زرد طلائی ودرپشت تیره است.هر یک ازفلسها درانتها یک خال سیاه رنگ دارد.                                                                                                       

د- کپورمعمولی  (Cyprinus  carpio)

 

 

بدن این ماهی کشیده در پهلوها کمی فشرده است.دهانش کمی قابل ارتجاع است. یک باله پشتی نسبتا طویل دارد وبدنش پوشیده از فلسهای مدور نسبتا درشت است،پوزه اش دو جفت سبیلک دارد.رنگ بدن دردوطرف زردطلائی ودرپشت تیره است.هر یک از فلسها در انتها یک خال سیاه رنگ دارد.

 

نیازهای زیستی کپور ماهیان چینی    

الف- آب

مهمترین نیاز زیستی کپور ماهیان آب است که ازمنابع مختلفی نظیر چاه،چشمه،رودخانه وقنات تامین می شود.آب مورد استفاده برای پرورش درطول دوره باید از کیفیت مناسبی برخوردار باشد،ضمن این که به ازای هر هکتار سه تا پنج لیتر در ثانیه آب لازم است.

 

ب- اکسیژن محلول

آب ورودی استخر باید از میزان اکسیژن مناسبی بر خوردار باشد.بهترین مقدار اکسیژن محلول در آب پنج تا شش میلی گرم در لیتر است ومقدار آن نباید از دو میلی گرم در لیتر کمتر شود.

 

ج- درجه حرارت

دمای مناسب آب برای پرورش کپور ماهیان18 تا25 درجه سانتی گراد است ونباید حداکثر از 30درجه سانتی گراد تجاوز کند. بیهی است هر چه درجه حرارت آب استخر در طول دوره پرورش به دمای 25 درجه سانتی گراد نزدیکتر باشد،طول دوره کوتاه تر خواهد بود وماهی ها زودتر به وزن مورد نظر خواهند رسید.

 

د- (اسیدیته)PH

اسیدیته آب دردامنه هفت تا هشت برای کپور ماهیان مطلوب است.

 

ح- سختی

بهتر است میزان سختی آب برای پرورش ماهی در حدود 100تا3000 میلی گرم در لیتر بر حسب کربنات کلسیم باشد.

و- خاک

زمین مورد استفاده برای استخرهای پرورش کپور ماهیان خاکی است وباید از بافت مناسبی به این منظور برخوردار باشد.این مهم در فصل آینده مورد بحث قرار خواهد گرفت.

 

مکان یابی

با توجه به این که سرمایه اصلی احداث کارگاه ماهیان گرم آبی،مکان مورد نظر است،بنا بر این باید برای انتخاب محل احداث  کارگاه دقت زیادی به کار برد تا در آینده مشکلی متوجه سرمایه گذار نشود. برای این منظور مکان مورد نظر از ابعاد مختلفی مورد برسی قرار می گیرد که به شرح آن می پردازیم.

 ۱-پستی وبلندی

محل مورد نظر باید از وضعیت توپوگرافی مناسبی برخوردار باشد تا از هزینه های خاکبرداری وتسطیح تا حد امکان کاسته شود،ضمن این که به گونه ای قرار گرفته باشد که آب بر روی آنها سوار باشد وپروخالی کردن استخرها به راحتی از طریق ثقل صورت گیرد.شکل هندسی زمین مورد نظر نیز از اهمیت بالایی برخوردار است تا طراحی استخرها،کانال ها وتاسیسات در آنها به راحتی صورت پذیرد.

۲- بافت خاک

بافت خاک محل مورد نظر باید به گونه ای باشد که قدرت نگهداری آب را در حد مناسبی داشته باشد،چرا که درغیر این صورت آب استخرها مدام کاهش پیدا می کند واحتیاج به آب ورودی زیادی خواهد داشت.البته زمینهایی راکه قدرت نگهدارندگی آب درآنها کمی پایین است،می توان با اضافه کردن مقداری خاک رس اصلاح کرد.خاک مناست برای این منظورباید دارای حداقل 25 درصد خاک رس باشد.

۳- اقلیم منطقه

آب وهوا به عنوان یکی از عوامل اساسی در زمینه پرورش ماهیان گرم آبی است واین ذسته از ماهیان به آب وهوای معتدل تا گرم عادت دارند،بنا بر این منطقه مورد نظر باید درجه حرارتی درحدود 17تا25درجه سانتی گراد داشته باشد.هر چند این دسته از ماهیان (بخصوص کپور معمولی)از مقاومت بالایی ذز بابر کاهش یا افزایش دما برخوردارند،اماباید به این نکته توجه کرد  که سوددهی در امر پرورش زمانی حاصل می شود که ماهیها از بالاترین سرعت رشد برخوردار باشند که این کار مستلزم وجود شرایط اقلیمی مناسب است.(رشددرمحدوده دمایی بالاتراز 25درجه وپایین تراز18 درجه نیز صورت می گیرد که کند است وشرایط اپتیمم برای پرورش نیست). همچنین باید توجه کرد که در منطقه مورد نظر تعداد روزهای آفتابی بالا باشد چرا که نور خورشید یکی از عوامل مهم در حاصلخیزی استخرهاست.

۴- منبع آبی

از دیگر عاملهای اساسی در انتخاب محل مورد نظر است. منبع آبی می تواند رودخانه،چشمه،چاه وقنات وغیره باشد.در این زمینه باید توجه کرد که منبع آبی مورد نظر دائمی ونوساناتش چندان زیاد نباشد. معمولا ظرفیت کارگاه رابر اساس پایین ترین مقدار آب ورودی به کارگاه طراحی می کنند،همچنین باید توجه کرد که منبع آبی مورد نظر فاصله زیادی از محل احداث کارگاه نداشته باشد.

۵- امکانات وارتباطات

مکان مورد نظر باید ازامکاناتی نظیر آب بهداشتی ،برق وتلفن برخوردار باشد،همچنین به راههای ارتباطی اصلی دسترسی داشته باشد تا بتوان به راحتی برای خرید بچه ماهی،غذاودر طول دوره پرورشی تردد کرد.

دوری از منابع آلوده کننده نظیر کارخانجات صنعتی وشیمیایی،دامپروری های بزرگ،باغها وزمین های کشاورزی که امکان آلودگی دارند نیز از عوامل مهم در مکان یابی است.

 

احداث استخرهای پرورشی ماهیان گرم آبی

پس از اینکه مکان مورد نظر جهت احداث کارگاه فراهم شد،باید به انجام سه کار اساسی دراین زمینه پرداخت:

الف) مشخص ساختن نوع سیستم پرورشی از لحاظ تراکم(متراکم،نیمه متراکم،فوق تراکم).

ب) مشخص کردن ظرفیت کارگاه براساس مقدار آب ورودی ونوع سیستم پرورشی.

ج) طراحی وبرنامه ریزی کارگاه پرورشی وتاسیسات جنبی آن با توجه به موارد یاد شده وسرمایه.

 

از انجا که انتخاب هر یک از سیستمهای پرورشی ومقدار ظرفیت کارگاه به شکل ونوع استخرهای پرورشی بستگی چندانی ندارند،لذا چگونگی طراحی وساخت یکی از این استخرها در پی می اید.استخرهای پرورشی ماهیان گرم آبی معمولا مستطیلی شکل هستند ومساحتی برابر نیم تا پنج هکتار را دربر می گیرند،اما مناسب ترین اندازه برای ساخت این نوع استخر ها،استخرهای یک هکتاری است .کنترل این گونه از استخر ها راحت تر است و عملیات غذا دهی، کود دهی،سم پاشی،صید،نمونه برداری،کنترل رشد ماهیها در آن ساده تر صورت می گیرد.عمق این استخرها در شرایط گرم ومعتدل 5/1 تا 2 متر در نظر گرفته می شود ودارای شیب طولی1:200هستند،ضمن اینکه یک شیب عرضی از دیوار تا وسط استخرنیز دارند. دیواره ی استخرها مقطعی ذوذنقه ای شکل دارد وازآن جا که فشار آب را تحمل میکند ،ساخت آن از اهمیت بالایی برخوردار است.

روش کار:

همان طور که میدانیم پرورش ماهیان گرم آبی هما نند عملیا ت کشاورزی نیاز به بستر حا صلخیزی دارد. برای ساخت دیواره های استخر،ابتدا محل ساخت دیواره های استخر را به عمق یک متر گود

برداری می کنند، سپس کانال به وجود آمده را توسط سنگ وچوب پر مکنند تا دیوارها از پی محکمی برخوردار شوند.سپس روی کانال خاک می ریزند وآن را می کوبند.این عملیات باید با حوصله صورت گیرد.برای این کار ابتدا به میزان 20 سانتی متر خاک ریزی می شود و بعد ازآب پاشی روی خاک دیوار،آن را میکوبند.خاک مورد نیاز برای ساخت دیواره نیز از کف استخر تا مین میشود.این عمل آن قدر تکرار می شود تا ساخت دیواره ی استخر با شیب 5/1 :1 به اتمام برسد.                          مرحله ی بعدی در ساخت استخر که بسیار حا ئز اهمیت است، طراحی و ساخت ورودی و خروجی  استخر است. برای ساخت دریچه ورودی آب معمو لا از یک لوله ی فلزی یا بتو نی با قطر مناسب در بالای دیوار ه ی استخر استفاده می شود که این لوله یک شیر فلکه دارد.در زیر محل ورود آب از لوله به استخر نیز یک جعبه ثابت با کف توری قرار دارد که از ورود ماهیان هرز ،جانوران مضر مو جود  در آب، آشغال واجسام درشت جلو گیری می کند.

دریچه ی خروجی استخر (مانک) از جنس بتن(بتن مسلح یا همراه آجر)است که کف و سه دیواره دارد وبرای محکم شدن و استقرارش در دیواره ی استخر زوایدی در پهلو هایش دارد.

دیواره های عمودی مانک که دیواره ی استخر را قطع می کنند،سه ردیف شیار دارند. این شیارها روبه روی یکدیگر واقعند وهر یک کاربردی مخصوص به خود را دارند.

شیار اول رو به استخر است وشامل یک صفحه توری با قاب فلزی یا چوبی است که از خروج ماهیان موجود دراستخر جلو گیری می کند،با چند تخته چوبی به اندازه دوشیار.در شیار دوم وسوم شاندورهای چوبی قرار دارند که معمولا فضای بین آنها توسط پهن پر شده است واز نفوذ آب به خارج از استخر جلو گیری می کند.اگر بخواهیم آب از کف استخر تخلیه شود،توری را در پایین شیار اول قرار می دهیم وتخته ها را روی آن می گزاریم واگر بخواهیم آب از سطح تخلیه شود ،قاب توری را برروی تخته های شیار اول قرار می دهیم،بطوری که اگر سطح آب استخر بالا بیاید از این شاندور ها سر ریز می شود ودر طرف دیگر آنهامی ریزد(جلوی دیواره سوم مانک که موازی با دیواره استخر است)

دیواره سوم مانک لولهای در بخش پایینی خود دارد که آب سرریز شده از این محل را به خارج از استخر هدایت می کند.نکته قابل توجه این که ساخت این سازه باید با دقت کافی ومصالح مناسب صورت گیرد تااز استحکام لازم برخوردار باشد.

از آنجا که همواره بین منبع آبی مورد نظر واستخرهای پرورشی فاصله ای وجود دارد وآب مورد نظر  باید به طریقی از منبع آبی به استخرها انتقال یابد،به این منظور کانالهای انتقال آب احداث میشود.این کانال هامعمولا از جنس بتن هستند ومقطعی ذوذنقه ای دارند.ساخت این کانالها از هدر رفتن آب وآلوگی آن جلوگیری می کند وبه منظور آبرسانی وزهکشی می تواند مورد استفاده قرار گیرد.

استخرهای احداثی مورد استفاده برای کپور ماهیان چینی خود شامل دو دسته اند:

الف)استخرهای بچه ماهی که معمولا ابعادی بین100 تا2000 متر مربع دارند که برای پرورش نوزادها وبچه ماهیان یک ماهه تا انگشت قد مورد استفاده قرار می گیرند.

ب)استخرهای پرورشی که عمده ترین استخرها هستند وبرای پرورش ماهیان انگشت قد تا بازاری مورد استفاده قرار می گیرند وابعاد مطلوب آنها یک هکتار است.

 

آماده سازی استخرهای پرورشی قبل از ماهی دار کردن

به طور کلی استخرهای  پرورشی برای بار اول یا چندم مورد استفاده قرار می گیرند که آماده سازی استخرهای چند بار مصرف شامل مراحل بیشتری است که شرح آن در پی می آید.

برای آماده سازی این دسته از استخرها ابتدا آنها را خشک می کنیم ،سپس گیاهان موجود درآنها راخشک می کنیم ومی سوزانیم .پس از آن برای ضد عفونی کردن استخر به ازای هر هکتار 750 کیلو گرم آهک پودر شده روی سطح خاک بستر ودیواره ها می پاشیم.پس از این مرحله خاک را تا عمق 15 سانتی متری شخم می زنیم ،سپس عملیات دیسک زنی صورت می گیرد. کلیه کانالها ودریچه های ورودی وخروجی استخرهارا هم کنترل ودر صورت نقص آنها را تعمیر می کنیم.

از این مرحله به بعد،برای هر دو گروه استخرها باید مواردی را که در پی می آید به مورد اجراگذاشت: عملیات آبگیری استخرها 15تا20 روز قبل از ماهی دار کردن آنها صورت می  گیرد.نحوه کار به این صورت است که قبل از آبگیری 1250 کیلو گرم کود گاوی،20کیلو گرم کود فسفاته و80کیلو گرم کود ازته به ازای هر هکتار در سطح استخر پاشیده می شود،سپس استخرها را تا نیمه از آب پر می کنیم.بعد از یک هفته 2500 کیلو گرم کود گاوی،20کیلو گرم کود فسفاته و80 کیلو گرم کود ازته به آب اضافه واستخرها را کاملا آبگیری می کنیم.بعد از گذشت زمان یاد شده می توان نسبت به ماهی دار کردن استخرها اقدام کرد.

علت این که 15تا20 روز بعداز آبگیری استخرها بهآن ماهی اضافه می شود این است که آب وبستر استخرها در این مدت فرصت پیدا می کنند تا از زی شناوران(گیاهی وجانوری)وموجودات کفزی غنی شود واین موجودات مورد تغذیه بچه ماهیان قرار گیرند تابا گرسنگی مواجه نشوند.

حمل ونقل بچه ماهیها به استخرهای پرورشی

بی شک انتقال بچه ماهیان سالم به استخرهای پرورشی یکی از عوامل مهم در طی کردن هر دوره پرورشی موفق است،لذا برای خرید وانتقال بچه ماهیان مورد نیاز باید دقت لازم را مبذول کرد.برای انتقال کپور ماهیان چینی معمولا از دو روش استفاده می شود:

الف) استفاده از مخازن حمل بچه ماهی

این مخازن از جنس آلومنیوم یا فایبرگلاس است وپوشش عایقی برای کاهش تبادل حرارتی با هوای بیرون دارد.در صورت کافی بودن اکسیژن مورد نیاز می توان 50تا100 هزار عدد بچه ماهی را توسط این مخازن حمل کرد. جهت تامین اکسیژن مورد نیاز بچه ماهیها می توان از کپسول اکسیژن یا کمپرسورهای کوچک هوااستفاده کرد. به این منظور لوله ای به مخزن وارد می کنند که به سنگ هوا یا لوله های سوراخ دار منتهی می شود واز سر دیگر لوله اکسیژن یا هوا وارد مخزن آب میشود وبه صورت حبابهای ریز در آب منتشر می شود. (هرکپسول اکسیژن می تواند به مدت 24 ساعت اکسیژن مورد نیاز یک مخزن دو متر مکعبی را تامین کند).

برای این که اکسیژن یاهوای وارد شده به مخزن آبی در تمام نقاط مخزن انتشار یابد،لازم است که آب مدام در چرخش باشد،به این منظور از پمپهای کوچک الکتریکی استفاده می شود.

برای جلوگیری وکاهش مرگ ومیربچه ماهیها،24 تا48 ساعت قبل از حمل بچه ماهیها از دادن غذا به آنها خودداری می شود. ضمن این که برای کاهش استرس در حین عملیات حمل ونقل می توان ازتری کائین متان سولفات ونمک طعام استفاده کرد.پس از انتقال بچه ماهیها به محل استخر،ابتدا نسبت به همدما ساختن آب مخزن واستخرها اقدام می شود بعد بچه ماهیها در آب رها می شوند.

ب)استفاده از کیسه های نایلونی

روش دیگر حمل وانتقال بچه ماهیها ، استفاده ازکیسه های نایلونی یک یا چند جداره است که روش ساده ای است.در این شیوه ابتدا کیسه های نایلونی چند جداره را تا یک چهارم حجمشان با آب پر می کنیم سپس به ازای هر لیتر آب 200تا500 عددبچه ماهی به آن اضافه می کنیم پس از آن سه چهارم بقیه حجم کیسه نایلونی رااز اکسیژن پر می کنیم بعد کیسه نایلونی را با نخ محکم می بندیم سپس کیسه های نایلونی را بصورت ایستاده یا خوابیده توسط وسیله نقلیه به محل استخرها حمل می کنیم .

نکته مهم این است که قبل ازرها سازی بچه ماهیها باید مانند روش قبلی آب کیسه نایلونی واستخرها همدما شود.در این روش نیز 24تا48 ساعت قبل ازانتقال بچه ماهیها از غذا دهی خودداری شود.

 

درصد وترکیب گونه های پرورشی کپورماهیان چینی

گونه های مختلف کپور ماهیاناز طبقات مختلف آب استخر تغذیه وزیست می کنند، همین مساله سبب استفاده از کلیه طبقات آبی می شود. کپور علفخوار در بخش سطحی آب زیست واز گیاهان عالی تغذیه می کند. فضولات این آبزی نیز به مصرف سایرماهیان (مستقیم یا غیر مستقیم) می رسد.کپورسر گنده ونقره ای نیز در بخش میانی آب زیست وبه ترتیب از زی شناوران جانوری وگیاهی تغذیه می کنند.

کپور معمولی نیز در طبقه پایینی استخرها زیست واز موجودات بستر وباقیمانده های غذایی ومواد آلی پوسیده تغذیه می کند.            

ازانجا که ممکن است گونه اصلی پرورشی در شرایط مختلف تغیر کند،لذا درصد ترکیب گونه های مختلف کپور ماهیان بر اساس گونه اصلی پرورش تعین می شود که شرح آن در پی می آید:

الف- گونه اصلی کپور نقره ای: کپور نقره ای(50تا 45درصد)، کپور معمولی (25درصد)، آمور(20 درصد)، کپور سرگنده (10تا5 درصد).

ب- گونه اصلی کپور معمولی: کپور معمولی (50 درصد)، کپور نقره ای (30 درصد)، کپور سرگنده (5 درصد)، آمور (15 درصد).

ج- گونه اصلی آمور(کپور علفخوار):آمور(40 درصد)، کپور معمولی(20 درصد)، کپور نقره ای (35 درصد)، کپور سرگنده (5 درصد).

جدا از این تقسیم  بندیها با توجه به شرایط موجود در ایران،درصد گونه های مختلف کپور ماهیان به این صورت پیشنهاد می شود:

کپور نقره ای(60-50 درصد) ،کپورمعمولی(25-20 درصد)، آمور(15-10 درصد)، کپور سر گنده (10-5 درصد).

تعداد بچه ماهیان مورد استفاده برای هر هکتار استخر با توجه به شرایط  موجود در استخر متفاوت است،به طوری که اگر استخرها جوان باشند 5000 عدد بچه ماهی واگر چند بار استفاده شده باشند،3500 عدد بچه ماهی مورد نیاز است.حال اگر در استخرهای پرورشی از سیستم هوادهی استفاده می شود می توان تعداد بچه ماهیان را به شش تا هفت هزار نیز افزایش داد.

البته در نظر گرفتن 15درصد تلفات برای کل جمعیت ماهیها در هر یک از شرایط یاد شده الزامی است. این جمعیت در محاسبات کوددهی، غذا دهی ومصرف دارو وغیره مورد توجه قرار نمی گیرد.

نکته:بهترین وزن برای بچه ماهیان پرورشی بین 20 تا50 گرم است تا بتوان طی یک دوره پرورشی، ماهیها را با وزن مناسب عرضه کرد.

تغذیه  ماهیان پرورشی

آماده سازی استخرهای پرورشی مطابق آنچه درفصل پنجم گفته شد، قبل از رها سازی بچه ماهیان ضروری است. معمولا در روزهای اول رهاسازی بچه ماهیها نیازی به کود دهی غذادهی نیست، چرا که بچه ماهیها از غذای طبیعی موجود در استخرها که قبل تامین شده است،استفاده می کنند.در این خصوص کپور نقره ای از زی شناوران گیاهی، کپور سر گنده از زی شناوران جانوری، آمور از گیاهان عالی موجود در استخر وکپور معمولی از موجودات بستر استخرها تغذیه میکند.

اضافه کردن غذای دستی در مراحل بعدی تنها برای کپور معمولی انجام می گیرد،بنابر این در تهیه ومصرف غذای دستی تنها جمعیت کپور معمولی مد نظر قرار می گیرد. اینک تغذیه انواع گونه های کپور ماهیهن چینی را بررسی می کنیم.

الف- تغذیه کپور نقره ای وسر گنده

برای فراهم آوردن شرایط تغذیه ای مناسب جهت این دسته از ماهیان تنها روش مناسب کوددهی وحاصلخیز کردن آب استخرها از لحاظ وجود زی شناوران گیاهی وجانوری است. کوددهی ابتدا سبب رشد زی شناوران گیاهی ومتعاقب آن موجب رشد وازدیاد زی شناوران جانوری می شود.زی شناوران گیاهی مورد استفاده کپور نقره ای وزی شناوران جانوری مورد استفاده کپور سر گنده قرار می گیرد.

ب- تغذیه کپور علفخوار (آمور)

این گونه از ماهیان پرورشی گیاهخوار است واز گیاهان عالی مستقر در کناره سطح استخرها تغذیه می کند.از آنجا که در شرایط مصنوعی امکان رشد این گیاهان به طورگسترده وجود ندارد یابسیار محدود است،لذا غذای این دسته از ماهیها از بیرون از استخر تهیه می شود وبه مصرف تغذیه ای آنها می رسد.  معمولا منبع گیاهی مورد تغذیه شبدر ویونجه یا علوفه های خشک یا تر است که از بین آنها بهترین غذا شبدر ویونجه است.

تغذیه فعال این ماهی از وزن پنج گرم به بالاست وتا قبل از این وزن از زی شناوران موجود در استخرها تغذیه می کند.نکته قابل توجه اینکه دمای 20درجه سانتی گراد بهترین شرایط تغذیه ای برای  ماهی آموراست وبهتراست دروزنهای پایین از گیاهان تازه وترد جهت تغذیه استفاده شود.

برای جلوگیری از پراکنده شدن علوفه در سطح آب استخرها از چارچوبهای چوبی استفاده می شود. این قابها روی آب شناورند وعلوفه را در خود نگهداری می کنند.

میزان علوفه اضافه شده به استخر باتوجه به وزن ماهیان موجود دراستخر محاسبه می شود. این مقدار باید به میزانی باشد که ظرف پنج تا هشت ساعت در قاب چوبی چیزی نمانده وهمه به مصرف ماهی رسیده باشد،باتوجه به این نکته که غذای گیاهی از ضریب تبدیل بالایی برخوردار است ودر محاسبه غذادهی حتما مورد توجه قرار می گیرد.

ج- تغذیه کپور معمولی

کپور معمولی از موجودات حاضر در بستر استخرها نظیر کرم ،حلزون، لارو حشرات وتوده های گیاهی وجانوری استفاده می کند وهمان طور که قبلا نیز گفته شد،تنها گونه موجود در استخر می باشد که برای تغذیه آن از غذای دستی کنسانتره (پلت) استفاده می شود.این نوع غذاها شامل موادی چون: آرد گندم ، آرد جو ، کنجاله سویا ،سبوس گندم ، کنجاله آفتابگردان، کنجاله پنبه دانه، حبوبات ، ارزن، سورگم، آرد ماهی ،آرد غلات ، آرد علوفه ، پودر کربنات کلسیم ومکملهای معدنی و ویتامینی است که به نسبتهای مختلف با هم ترکیب شده اند.

نکته قابل توجه در تغذیه انواع کپور ماهیان چینی این است که در غذا دهی ماهیان باید مقدار ودفعات غذادهی مد نظر قرار گیرد،بطوری که درسنین پایین که اندازه ماهیها کوچکتر است، غذا دهی بیشتر و مقدار غذا نیز نسبت به وزن ماهیها بیشتر است که این نسبت بارشد ماهیها تغیر می کند. بهتر است برای تغذیه ماهیها مکان ثابتی را در نظر گرفت چراکه کپور ماهیان به مکان غذادهی عادت پیدا می کنند.

 

اصول کود دهی در استخرهای پرورشی

کوددهی به استخر های پرورشی به منظور حاصلخیزی آب هر10 تا14 روزیک بار صورت می گیرد وتشخیص آن به این نحو است که دست را تا آرنج درون آب فرو می برند، اگر انگشت ها دیده شد کوددهی انجام می گیرد. از آنجا که کودهای متفاوتی به این منظور مورد استفاده قرارمی گیرد، ابتدا به معرفی آنها می پردازیم:

الف- کودهای آلی

این دسته از کودها شامل کودهای حیوانی نظیر کود گاو، کود گوسفند، کود مرغ، کوداسب وغیره است که مصرف آنها ساده وقیمتشان ارزان است ودر عین حال مفیدند. از انجا که کود قابل دسترسی معمولا کود گاو است، چگونگی مصرف آن تشریح می شود، البته مصرف سایر کودها نیز شبیه ان است. برای جلو گیری از آلودگی وکاستن لجن بستر استخر بهتراست شیرابه کود مورد استفاده قرار گیرد، به این منظور دو راه پیشنهاد می شود:

روش اول:ابتدامقدارکود مورد نیاز را هردفعه داخل مخازن شیر داری می ریزند وبه آن آب اظافه می کنند. بعد ازاین که کلیه مواد محلول کود به آب منتقل شد، شیرابه حاصل را توسط ظروفی به سطح آب استخر می پاشند.(معمولا به ازای هر هکتار استخر یک تن کود گاوی درنظر می گیرند).

روش دوم: مقدار کود مورد نیاز برای هر استخررا داخل گونی های کنفی می ریزند سپس در گونیها را محکم می بندند وگونی ها را در نقاط مختلف استخر (ورودی، مرکزونزدیک انتهای استخر) قرار می  دهند وانها رارها می کنند. بعد از اینکه شیرابه کود وارد آب شد، تفاله باقیمانده کود را که درون گونی مانده است ازاستخرخارج می سازند.

ب- کودهای معدنی

این دسته از کودها شامل مواد شیمیایی هستند که نیازهای معدنی استخرهای پرورشی را جهت حاصلخیزی هرچه بیشتروبهترآنها فراهم می کنند. از جمله کودها می توان به این موارد اشاره کرد:

۱ - کودهای فسفاته

این نوع کودها با نام تجاری سوپر فسفات کلسیم به بازارعرضه و12تا18 درصد فسفردارد. سوپر فسفات کلسیم سفید رنگ وپودری است وبه راحتی در آب حل می شود. برای استفاده از این نوع کودها ابتدا یک واحد حجمی کود فسفاته را با بیست واحد حجمی آب مخلوط کنیم،سپس بعد از این که کود به خوبی در آب حل شد، هرسه تا پنج روز یک بار آن رادرسطح استخر پخش می کنیم(به ازای هر هکتار 15 کیلوگرم سوپرفسفات مصرف می شود).

2-کودهای نیتروژنه(ازته)

این نوع کودها در غالب آمونیاک که 12 درصد نیتروژن دارد وکود اوره، به مصرف می رسد. این نوع کودها هر 10 روز یک بار مصرف می شود بطوریکه در یک دوره هفت ماهه 1200 کیلوگرم کود ازته مصرف می شود(درهربارکوددهی 57 کیلو گرم).

 

3- کودهای پتاسه

مصرف این نوع کودها برای زمین هایی که از لحاظ رسی غنی است ضرورتی ندارد، اماباتوجه به مقدار رس زمین درطول یک دوره پرورشی ،20تا100 کیلو گرم از این نوع کود مصرف می شود.

 

هوادهی دراستخرهای پرورشی

هرچند که کپورماهیان چینی از مقاومت بالایی در برابر کاهش میزان اکسیژن برخوردارند، ولی برای رشدوتغذیه مطلوب آنها فراهم آوردن وضعیت مناسب از لحاظ اکسیژن ضروری است. نیاز اکسیژنی انواع کپور ماهیان کمی با هم متفاوت است، دروضعیت کمبود اکسیژن در استخرهای پرورشی، کپور سر گنده ونقره ای بیشترین حساسیت را از خود نشان می دهند وبه سطح آب می آیند؛ اما ماهی آمور مقاوم تر است. همچنین کپور معمولی از بیشترین مقاومت دراین زمینه برخورداراست.

منابع تامین اکسیژن در استخرهای پرورشی

الف) طبیعی

این شیوه ورود اکسیژن خود شامل چند روش است: روش اول شامل تماس مستقیم هوا با سطح آب است که به علت کم بودن اکسیژن آب نسبت به هوا، اکسیژن به آب وارد می شود.

روش دوم از آب ورودی به استخرهای پرورشی است،یعنی همراه با ورود آب تازه مقداری اکسیژن به استخرها وارد می شود.

روش سوم فتوسنتز(شامل فعالیت زی شناوران گیاهی موجود درآب ) است، به این ترتیب که در هنگام روز با نفوذ نورخورشید به آب، زی شناوران گیاهی فعال می شوند وبا عمل فتوسنتز اکسیژن آزاد می کنند وبه تدریج بر اکسیژن دهی خود می افزایند.در هنگام ظهرکه بیشترین نورخورشید به آب میرسد بالاترین مقداراکسیژن توسط این زی شناوران وارد آب می شود، بلعکس در هنگام شب همین زی شناوران مصرف کننده اکسیژن می شوند ودر صورت تراکم بیش از حد آنها وگیاهان عالی در آب، استخرها درشب باکمبوداکسیژن مواجه می شوند که گاهی منجربه تلفات ماهیها خواهد شد.

ب) مصنوعی

دراین روش برای اکسیژن دار ساختن آب استخرازوسایل مختلفی استفاده می شود:       

 هواده های پدالی:

این نوع دستگاهها از یک الکتروموتوروشفت مرکزی بلندی تشکیل شده اند وبرروی یک پایه شناور نصب می شوند. دو انتهای شفت به چرخهایی منتهی است که پره دارد. هنگامی که موتورشروع به کار می کند، پره هادر آب می چرخند، سبب به هم زدن سطح آب وهواگیری آب می شوند.                                                                                                                                                                                                 

دمنده های هوا:

این نوع داده ها هوارا از طریق لوله های سوراخ دار یا لوله های منتهی به سنگ هوا وارد می کنند وبهتر است این هواده ها در محل ورودی آب استخرها نصب شوند.

هواده های ایرجت:

این نوع هواده ها از یک الکتروموتوروپره ای که درون یک لوله تو خالی قرار دارد، تشکیل شده اند. این مجموعه بر روی شناور مستقراست. بابه کار افتادن الکتروموتورپرهها می چرخند وسبب مکش هوابه داخل آب می شوند. از محسنات این دستگاه این است که با تغییر زاویه شفت می توان اعماق مختلف آن راهوادهی کرد.

کمپرسورهوا:

این دستگاه هوای فشرده را از طریق لوله های ارتباطی به استخرها می رساند امروزه از این روش چندان استفاده نمی شود.

 

صید ماهیان پرورشی

حاصل یک دوره پرورشی درانتهای دوره از استخرها برداشت می شود، اما نکته مهم این است که قبل از صید ماهیان موجود، ابتدا باید بازار یابی آنهاصورت گیرد تا در زمان عرضه دربازار مشکلی متوجه پرورش دهنده نشود.

اگراستخرهای پرورشی دارای حوضچه صید باشند،آب استخررا خالی وبعد از انتقال ماهی ها به حوضچه صید، برای صیدآنها اقدام می کنیم. اما اگر استخرها فاقد حوضچه صید بودند روش دیگری را بکار می بندیم:

ازآنجا که استخرهای پرورشی شیب دارند ومحل خروجی آب نسبت به سایر نقاط استخر ازعمق بیشتری برخوردار است، لذا هنگام صید آب استخر را قدری کاهش می دهیم. در این صورت ماهیها به اجبار به این منطقه منتقل می شوند که می توان در همین مکان نسبت به تور کشی وصید آنها اقدام کرد. برای اینکه ماهیها از کیفیت ظاهری مناسبی برخوردار باشند،بلافاصله بعد از صید ماهیها را می شوییم وبه سبدهای مربوطه انتقال می دهیم، زیرا ماهیها در هنگام صید بعلت آغشته شدن با لجن بوی نامطبوعی می گیرند. همچنین در هنگام صید باید توجه کرد که ماهیها دچاراسترس وخفگی نشوند. پس از صید ماهیها هر چه زودتر آنهارا به بازار مصرف می رسانیم.



موضوع مطلب : تکثیروپرورش ماهی
نوشته شده در جمعه 23 بهمن1388 توسط میثم بیات | لينک ثابت |
تکثیر وپرورش ماهی سوف (Stizostedion Iucioperca)

تکثیر وپرورش ماهی سوف (Stizostedion Iucioperca)

                  

تکثیر :

ماهی سوف شکارچی بسیلر جنگجویی است. مزارع پرورش متراکم برای این ماهی مناسب نیست وبنا بر این باید فقط در آب های طبیعی ومزارع پرورشی غیر متراکم ذخیره شود. هر ماهی سوف که در استخرهای پرورش نوزاد ماهیان وارد می گردد، تلفات زیادی ایجاد می نماید. باید توجه داشت که کار کردن با این ماهی به مراقبت زیادی نیاز دارد، بر همین اساس بسیاری از آنها به علت بی توجهی به هنگام برداشت محصول از بین می روند.

تکثیر ماهی سوف در جهات بسیاری با روش های تکثیر ماهیان دیگر متفاوت است. نمی توان با مالش شکم آنها را ترغیب به تخم ریزی نمود، به همین دلیل ساده ترین وموفقیت آمیز ترین روش آن است که تخم های بار ور شده آن را با روش های تخم ریزی طبیعی به دست آورد.

در آب هایی که تعداد قابل توجهی از ماهیان سوف وجود دارند، می توان در فصل بهار مقدار متنابهی تخم از آن ها به دست آورد. برای انجام این منظور از شاخه های جگن لانه ای ساخته وآن را در پوششی از پارچه  ریز بافت قرار می دهند. لانه را بر روی چهار چوب هایی به عرض200 تا 300 وطول 300 تا 400 میلی متری قرار داده وآن ها را درنواحی که ماهیان سوف معمولا جمع می شوند می گذارند.

تخم ریزی در آب هایی با درجه حرارت 10 تا 12 درجه سانتی گراد در نیمه دوم فروردین آغاز می شود. نرها لانه ها را تمیز می کنند وسپس ماده ها در آنها تخم ریزی می نمایند.نرها از لانه های پر از تخم حفاظت وحراست می نمایند تا نوزادان تفریخ یابند. باید لانه ها را هر روز بازرسی نموده وآنها یی را که پر از تخم هستند به تفریخگاه منتقل نمود. همراه با جمع آوری تخم ها از آبهای طبیعی، می توان از همین روش در استخر های مزرعه نیز استفاده کرد.

برای ذخیره سازی این قبیل ماهی ها در استخر های زمستانه باید از زوج های نر وماده هم اندازه استفاده نمود. در همین زمان تعداد مناسبی از لانه های ماهی سوف را در استخر قرار می دهند ( میزان  ذخیره سازی عبارت است از یک زوج ماهی سوف به ازای هر 20 الی 30 متر مربع). تخم گذاری طی چند روز آغاز می شود. ماهی سوف خصوصا دارای قدرت باروری زیاد است. بنا بر این مشاهده صدها هزار تخم در لانه آنها غیر معمول نمی باشد.

میزان باروری تخم های ماهی سوف بسیلر زیاد است. برای انتقال لانه های ماهی سوف باید آن ها را با گونی پوشانید. در تفریخ گاهای چند منظوره لانه های پر از تخم را در ظرف های زاگر ویا در تانک هایی که در آن ها آب جریان دارد ، قرار می دهند. در تفریخگاهای اختصاصی ماهی سوف، با پاشیدن آب بر روی تخم هاآن ها را در محفظه مخصوص کشت می دهند. برای بهتر پاشیدن از سامانه پخش کننده ای که در سطح بالاتری از تخم ها قرار دارداستفاده می نمایند.

تخم های ماهی سوف در مدت 6 تا 10 روزودر حرارت 12تا 15 درجه سانتی گراد شکافته می شوند. هنگام بازشدن تخم ها ، هر روز باید از داروی مالاشیت سبز استفاده کرد.

تخم ها را در محلول مالاشیت سبز به غلظت 1 به 60000 برای مدت 2 تا 3 دقیقه قرار داده وسپس آن ها را می شویند. تخم ها در مقابل این دارو نسبتا مقاوم بوده وآن هایی که آلوده به قارچ می باشند در این محلول قوی به رنگ آبی در می آیند. تخم هایی که با پاشیدن دارو به رشد کامل رسیده اند باید مرتبا بازرسی کرد تا در اتاقک دارو افشان تفریخ نیابند. تعداد کمی از تخم ها را داخل بشر کوچکی می ریزند، در صورتی که این تخم ها در مدت 30 دقیقه تفریخ یابند، تخم های داخل لانه هم آماده تفریخ بوده وباید آن ها را به استخر های پرستاری انتقال داد. بایستی مراقبت فراوانی به عمل آورد تا درجه حرارت لانه ها یکنواخت باشد. در ضمن این لانه ها باید به طنابی که به دو سر تیرک هایی که در دو طرف استخر متصلند، گره بخورد.

مرحله ای که  نوزادان تغذیه نمی کنند، درحرارت 12 تا15 درجه سانتی گراد،نسبتا طولانی است (5تا9روز). در استخرهایی که آب آنها سرد تر است ، این دوره طولانی تر هم می شود. دراین مرحله نوزاد ماهیان در آب مرتبا به طور عمودی بالا وپایین می روند وسپس به آرامی در ته استخر جمع می شوند. به علت این ویژگی ها نوزاد ماهی سوف در گل ته استخر فرو نمی رود وبنا بر این می توان آنها را در استخر های طبیعی به طور سالم نگهداری کرد.

از روش های دیگری نیز برای نگهداری نوزادان در ظرف های زاگر ، پس از تفریخ تا مرحله تغذیه استفاده می شود. در استخر هایی که تحت مراقبت قرار دارند صدمات وارد آمده به ماهی کم است ونوزادان ذخیره شده کمتر تحت تاثیر هوای متغیر بهاری دچار آسیب می گردند. می توان نوزاد ماهیان را با مخلوط تخم مرغ کاملا پخته شده به عنوان آغاز غذا دهی در تفریخگاه تغذیه کرد، که برای ذخیره سازی بعدی امتیازی به شمار می آید.

حساسیت نوزادان ماهی سوف:

به خوبی روشن است که نوزادان ماهی سوف به شوک حرارتی خصوصا وقتی که خیلی جوان هستند بسیار حساس هستند. به دلیل آن که اندازه نوزادان هنگام ذخیره سازی کوچک است، تاثیر شوک حرارتی بر آن ها ممکن است فورا بروز نکند.

در هنگام ذخیره سازی باید اختلاف حرارت بین آب تفریخگاه واستخری که نوزادان به آن منتقل می گردند را با دقت وبه تدریج یکنواخت نمود. در صورتی که این کار با سرعت انجام گیرد احتمال داردتلفاتی به وجود آید. برای یکنواخت ساختن دمای آب باید حدود 30 تا60 دقیقه وقت صرف نمود.

آماده سازی استخر:

چون اندازه ماهی سوف کوچک است، اماده سازی استخر به طور مناسب ونیز تهیه موجودات غذایی با اندازه کوچک از ضروریات است.

نوزاد ماهی سوف ذاتا شکارچی بوده واز روزهای اول زندگی به شکار می پردازد. قادر است مرحله ناپلیوس سیکلوپس را که دارای حرکت سریعی است شکار کند، در حالی که انواع دیگر ماهیان قادر به صید نوزاد سیکلوپس نیستند.

سرعت نسبتا زیاد ماهی سوف در شناگری مانع از حفاظت آن ها از سیکلوپس های بالغ نمی باشد. بنا بر این هنگام آماده سازی استخر ها با استفاده از دارو های شیمیایی باید سیکلوپس ها را از بین برد، در حالی که با استفاده از کود می توان روتیفر ها را فعال تر نمود. نظر به این که رشد پلانکتون ها در اوایل بهار بسیار کند است ، بنا بر این باید استخر ها را سه هفته قبل از اجرای برنامه ذخیره سازی از آب پر نمود.

چون دوره آماده سازی استخر طولانی است، امکان دارد که سیکلوپس ها مجددا بتوانند در آب ازدیاد حاصل کنند،به همین دلیل چند روز قبل از ذخیره سازی جمعیت پلانکتونی استخر را باید تخمین زد. در صورتی که مجددا سیکلوپس های بزرگ ظاهر شدند، باز هم با ید استفاده از دارو های شیمیایی را تکرار کرد( زیرا داروهای شیمیایی بر روی تخم ها ونوزادان سیکلوپس ها اثر ندارد).

به محض آن که تغذیه نوزاد ماهیان آغاز شد،باید پلانکتون های جانوری را وارد استخر نمود. در بهار دافنی را به جای موینا در استخر ها ذخیره سازی می کنند. درهمین زمان باید آب بیشتری به استخر وارد کرده وپلانکتون های جانوری را به آن اضافه نمود. پس از آن که موجودات غذایی به تعداد زیاد در استخر ظاهر شدند، نه فقط طول عمر ماهیان سوف بسیار زیاد می شود ، بلکه به همان نسبت اثرت هجنس خواری به طور قابل توجهی کاهش می یابد.

هنگامی که جمعیت پلانکتون به مقدار زیادی افزایش یافت ماهیان سوف کوچک سریعا رشد می کنند ودر مدت یک ماه طول آن ها به 40 تا 50 میلی متر می رسد. در این مرحله اشتهای این ماهیان به قدری زیاد می شود که غذای موجود در استخر برای آن ها کافی نیست. در این حال است که همجنس خواری سریعا توسعه می یابد که به خودی خود مشکلی برای مزرعه دار ایجاد می کند.

برای جلو گیری از این حالت باید شروع به برداشت ماهیان کرد، ولی برداشت ماهیان کوچک وحساس چندان آسان نیست وعلی رغم استفاده از تورهای بسیار ظریف ودقت فراوان، مرگ ومیر نوزادان روی می دهد. به همین جهت باید ماهیان را به هنگام  تخلیه آب استخر به وسیله تور جمع آوری نمود. بهترین موقع برای انجام این کار در ساعات روز می باشد. باید مراقبت کافی به عمل آورد تا هنگامی که ماهیان را انتقال می دهند درجه حرارت آب متعادل باشد.

پس از فراهم کردن تجهیزات مناسب، نوزادان ماهی سوف را می توان با استفاده از تانک هایی که دارای پخش کننده های خوبی برای انتشار اکسیژن هستند، برای مسافت های طولانی حمل کرد.



موضوع مطلب : تکثیروپرورش ماهی
نوشته شده در جمعه 23 بهمن1388 توسط میثم بیات | لينک ثابت |
تکثیروپرورش لای ماهی (تنچ) (tinca tinca)
تکثیروپرورش لای ماهی (تنچ)   (tinca tinca)

تصوير اصلي را ببينيد

          

پرورش لای ماهی همراه با سایر ماهی ها

لای ماهی گونه ای از ماهیان آب شیرین است که درپرورش متراکم دراستخرهای پرورشی به خوبی پاسخ نمی دهد. چنان چه لای ماهی توام با ماهی کپوربرای مدت طولانی نگهداری شود،نمی تواند رقابت غذایی شدید راتحمل نموده وبه زندگی ادامه دهد.به همین علت است که تولید این ماهی دراروپاکاهش یافته است،گرچه بازارهای اختصاصی خود را (تجارت زینتی وورزشی) دارا می باشد. مناسب ترین محیط زیست برای لای ماهی استخرهای قدیمی است که برای نگهداری ماهی کپور (محل های انباشته از گل ولجن) مناسب نی ستند.درچنین شرایطی،آن هم درپرورش های غیر متراکم،لای ماهی به عنوان دومین ماهی پس از کپور محصول خوبی تولید می کند.

پرورش به روش سنتی

در تلاش های مربوط به پرورش سنتی،تمام ماهیان مخلوط زمستانی به استخرهایی مه ماهیان بالغ درشروع فصل روی گیاهان تخم ریزی می نمایند ویا به استخرهای پرواربندی ویا استخرهایی که مخصوص تولید ماهیان به صورت بازار پسند هستند منتقل می شوند. تعداد چشمگیری ازتخم ها ولاروهابه وسیله کپورماهی ها وهمچنین سایر گونه ها خورده می شوندولی بخشی از نوزادان این ماهی به اندازه انگشت قدی می رسد.

 

پرورش نیمه متراکم

به دلیل توجه روز افزون به بچه لای ماهی، روش های تفریخی برای تولید انبوه بچه ماهی توسعه یافته است.فن آوری اصلی قابل استفاده برای کپور ماهیان برای لای ماهی نیز قابل اجرامی باشد،منتها تفاوتهای خاص برای این ماهی وجود دارد که باید توضیح داده شود.

تعین جنسیت این ماهی بابرسی باله شکمی آن مشخص میگردد. لبه های باله های شکمی ماهی ماده نازک وصاف هستند درحالی که این باله ها در ماهی نربه مراتب بزرگتروضخیم تربوده ودارای انحنا می باشد( باله های ماهی نر آنقدر بزرگ می باشد که مخرج را کاملا می پوشاند). ماده های مولد کاملا رشد یافته داری شکم گردوبزرگ هستند.

آماده سازی برای تکثیر با گونه های علفخوار رامی توان پس از تعین جنسیت در استخرهای کوچک ویا بزرگ انجام داد.اگر چه تخم ریزی کنترل نشده در استخرهای عمیق عمومیت ندارد،بهتر است برای امنیت جنس ها آنها رادرماه آوریل جدا نمود. نگهداری لای ماهی با کپور ماده برای تکثیر به دلیل امکان توقف رشد تخم ها مناسب نیست.لای ماهی برای تخم ریزی نیاز به آب گرم تری نسبت به ماهی کپور دارد،درنتیجه تخم ریزی آن دیر تر صورت می گیرد.فصل تخم ریزی آنها معمولا از نیمه ژوئن تا نیمه ژوئیه است.

توصیه می گردد که برنامه تخم ریزی را با گروهی متشکل از20تا30 ماده و20تا30 نر درتفریخگاه آغازنمود.استفاده از هورمون یک بار وبا بهره گیری از غده هیپوفیز ماهی کپور صورت می گیرد.برای لای ماهی های بالغ 9تا10 میلی گرم(سه غده کامل) استفاده شده که در شکم تزریق می شود(دربن باله شکمی) به نرها وماده هاهورمون به یک اندازه تزریق می گردد.ماهی های بزرگ تر هورمون بیشتری دریافت می کنند.

توصیه می شود که وسیله ای در تانکهای تخم ریزی قرارداده شود که بصورت شناور در سطح آب قرار گرفته وضمنا سایه ایجاد نماید. ماهی ها تخم ریزی نموده وتخم هایشان رابه این شئ می چسبانند.در شرایط آرام ومطلوب،ماده های نگهداری شده با نرها باید 16تا18 ساعت پس از تزریق هورمون(درحرارت 24 درجه سانتی گراد) شروع به تخم ریزی نمایند. پس از 10 دقیقه انتظار،مالش دادن شکم را می توان آغاز نمود.رشد وبلوغ تخم های لای ماهی به طور دوره ای صورت می گیرد، به همین علت شکم ماهی های ذخیره شده باید چندبار مالش داده شود.

ماده ها یک ساعت پس از نخستین مالش در ناحیه شکم باید مجددا مالش داده شوند تا تخم هایشان که دراین مدت کاملا رسیده شده اند، خارج گردد. بر خلاف ماهی کپوروماهی گیاهخوار که مقدارتخمهای هرماهی ماده دریک ظرف قابل جمع آوری است، تخم های چندین لای ماهی ماده  دریک ظرف جای می گیرد، زیرا حجم تخم ها در ابتدا بسیار کم است.

نرها باوجود تزریق هورمون هیپوفیزمقدار کمی اسپرم تولید می کنند، به همین علت نرها کاملا خشک می باشند وباید دربالی ظرف وبر روی تخم ها شکمشان مالش داده شود. اگر اسپرم کافی بر اثر مالش دادن به دست نیامد،باید یک یا دونر را کشت وبیضه هایشان را جدا نمود وباعبور دادن از یک توری باسوراخ های ریز بر روی تخم ها ریخت. دویا سه قطره اسپرم برای بارور کردن100 میلی لیتر تخمک کافی است.عمل لقاح بااستفاده از محلول لقاح نمک اوره(یک لیتر آب محتوی 4 گرم محلول نمک و3 گرم اوره) صورت می گیرد.

تخم های لای ماهی کمتر از تخم های کپور چسبناک است، بنا بر این استفاده از تانن واقعا ضرورت ندارد.تخم های منتقل شده به شیشه ها ممکن است درتماس با آب تازه تاحدی چسبندگی پیدا کنند،خصوصا اگر تورم وازدیادحجم آنها کامل نشده باشد. بنابراین مرحله شستشوی آنها با آب کاهش یابد.

همچنان که تخم ها در ظرف شیشه ای به حالت چسبیده در می آیند،باید آنهارا بادقت ومکررا به هم زد تا از چسبندگی آنها جلوگیری شود. این عمل در 10تا22 ساعت ابتدای پدیده تفریخ ضروری می باشد.توصیه می گردد که تخم ها رابا ماده قارچ کش مالاشیت سبز برای پیشگیری از آلودگی به قارچ درمان نمود، خصوصا در مورد تخم های لای ماهی که سرعت لقاح کمتر از70 درصد است.

در بین ماهیان پرورش یافته نوزاد لای ماهی وسوف بسیار کوچکند وباید این موضوع را هنگام استفاده از توری برای گرفتن آنها درظروف بزرگ شیشه ای زاگر مورد توجه قرارداد. مرحله ای که نوزادلای ماهی تغذیه نمی کند 4تا5 روز در حرارت 23 درجه سانتی گراد طول می کشدکه به مراتب طولانی تر از ماهی کپور یا ماهی علفخوار است. این نکته مهم است که باید ذخیره سازی بچه ماهیان در حال تغذیه را تا زمانی که همه بچه ماهیان به نحو مطلوب شنا کنند به تاخیر انداخت،در غیر این صورت میزان زنده ماندن آنها بسیار کم می شود.

پرورش نوزادان مشابه کپورماهیان است. به دلیل اندازه کوچک آنها، بسیار مهم است که پیوسته از تراکم زیاد روتیفر های درون آب اطمینان حاصل نمود. تجربه نشان داده که بچه لای ماهی که سرعت رشد کندی دارد، پروتئین حیوانی در غذای مکمل(گوشت یا پودر ماهی) را ترجیح می دهد.

مرحله پرورش نوزاد باید تاآنجاکه امکان دارد طولانی گردد تا به هنگام صید به قدر کافی قوی شده باشند. درحین صید، لای ماهی ممکن است خود رادر میان گل ولای بستر دفن نماید. همچنان که سطح آب پایین می رود بسیاری از آنها در سوراخ ها وحفره ها وغیره باقی می مانند، بنا براین ضرورت دارد که کاهش سطح آب خیلی به آهستگی و کندی صورت گیرد. بچه ماهی ها ممکن است در مراحل پایانی تخلیه استخر با آب به خارج منتقل گردند واین مرحله را بسیار بحرانی وپردردسر نمایند. چنانچه تعدادزیادی حشره ماهی خوارنوتونکتا قبل از تخلیه در استخر وجود داشته باشد،باید روز قبل آنهارا با مواد حشره کش ازبین برد.



موضوع مطلب : تکثیروپرورش ماهی
نوشته شده در جمعه 23 بهمن1388 توسط میثم بیات | لينک ثابت |
تکثیر وپرورش اردک ماهی (Esox Iucius)
تکثیر وپرورش اردک ماهی  ( Esox Iucius)       

کنترل تولید مثل اردک ماهی

اردک ماهی معمولا یک ماهی شکارچی است که در دریاچه ها ومرداب های غنی از کپور ماهیان وحشی وگیاهان آبزی به سر می برد. اردک ماهی در استخر های پرورشی فقط تحت شرایط استثنایی تولید مثل می نماید. فقط تکثیر نوزاد اردک ماهی مورد توجه است زیرا آنها در بعضی از تفریخگاه ها واستخرهای کوچک که در شروع فصل خالی است تولید می شود. نوزاد را معمولا در مزارع پرورش نمی دهند بلکه آنها را در آبهای طبیعی ذخیره سازی می نمایند.

تولید مثل سنتی :

تولید مثل اردک ماهی از دیر باز باصید ماهی بالغ از محل های تخم ریزی طبیعی آن وسپس مالش دادن شکم برای خروج تخم صورت می گرفته است. تخمک واسپرم در یک کاسه مخلوط وآب به آن اضافه می گردید. مدت نیم تا یک ساعت به تخم ها فرصت داده می شد تا متورم شود وسپس به تفریخگاه منتقل می شدند. تخم ها به نسبت 60تا70 درصد لقاح می یافتند. اشکال این روش این است که نتایج آن به چگونگی تخم ریزی طبیعی اردک ماهی بستگی دارد وهمچنین فصل تخم ریزی ممکن است فقط چندین روز به طول انجامد وتعداد ماهیان مولد زنده هم در هر سال متفاوت ومتغیر است.

تولید در تفریخگاه :

برای اجرای یک برنامه تولید مثل مطمئن تر باید اردک ماهی را در تفریخگاه تکثیر نمود. در طی فصل پاییز، ذخیره های اردک ماهی را برای تولید مثل جمع آوری ودر استخرها برای زمستان گذررانی نگهداری نماید. برای حفظ شرایط مناسب، اردک ماهی نیاز به مقدار زیادی غذا دارد. در روز دو تا سه برابر وزن خود از ماهی های خرد شده تغذیه می کند تا زمان تخم ریزی فرا رسد. چنان چه مقدار غذا کافی نباشد ماده ها برای تولید مثل در کوتاه مدت مناسب نخواهند بود. می توان با استفاده از عصاره غده هیپوفیز ماهی کپور رسیدن تخم را تسریع نمود.

نرها دو باروماده ها یک بار به میزان 3تا4 میلی گرم از غده هیپوفیز به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تزریق می شود.

در آبی با حرارت 12تا16 درجه سانتی گراد می توان مالش دادن شکم را 36تا48 ساعت بعد آغاز نمود. چنان چه از نرها به اندازه کافی اسپرم حاصل نگردد، باید بیضه را خارج  کرده سپس از یک پارچه توری رد نموده واسپرم به دست آمده را برروی تخم ها ریخت.

تخمک های اردک ماهی نسبت به ضربه بسیار حساسند بنا بر این هنگام مالش شکم باید ماهی را کنار ظرف گرفته وشکم آنرا به طرف پایین مالش داده وهرگز نباید تخم ها را به ته ظرف انداخت. لقاح با استفاده از چند میلی لیتر اسپرم به ازای یک لیتر تخم انجام می پذیرد. سپس محلول لقاح اضافه می شود. محلول لقاحی که برای اردک ماهی به کار می رود باید قوی تر از محلولی باشد که برای کپور ماهی به کار می رود ومعمولا ترکیبی است از 150 گرم اوره و70 گرم کلرور سدیم در 10 لیتر آب. تخم های لقاح یافته طی 30 دقیقه متورم می شود. در مدت زمانی که تخم ها متورم می شوند باید با احتیاط کامل آن ها را به هم زد زیرا تخم ها در این زمان بسیار حساس هستند. درجه حرارت آب در دوره انکوباسیون باید بین 8تا16 درجه سانتی گراد باشد ودرجه حرارت مطلوب 14 درجه سانتی گراد است.

در دو روز اول حساسیت تخم ها همچنان خیلی زیاد است؛ به طوری که جریان آب باید آهسته گردد تا از ایجاد صدمه جلو گیری شود. بعد از این دوره تخم ها را می توان با احتیاط به وسیله یک قطعه چوب به هم زد وجریان آب را به 7/0 تا9/0 لیتر در دقیقه کاهش داد. در این صورت تخم ها مرتبا به طور اهسته زیرورو می شوند . تا زمان خروج لاروها از تخم جریان آب باید تدریجا زیاد شود زیرا نیاز به اکسیژن افزایش می یابد تا هنگامی که میزان آن درست قبل از خروج لاروها به 5/1 تا5/2 لیتر در دقیقه برسد . رنگ تخم ها در حین رسیدن آنها تدریجا از زرد متمایل به سبز و بالاخره قهوه ای تیره تغییر می یابد. علت این امر پیدایش رنگدانه ها در طی دوران جنینی است. معمولا درصد زیادی از تخم ها بارور نمی شوند، خصوصا این حالت در مورد مولدینی است که تزریق شده اند . در چنین شرایطی خطر حمله قارچی بسیار زیاد است، بنا بر این درمان با مالاشیت سبز باید به طورروزانه انجام داد. لایه تخم های مرده را باید مرتبا خارج کرد.

زمان خروج لارو از تخم با ظهور لاروهای آزاد مشخص می شود. لارو اردک ماهی از حساس ترین لاروهای ماهی های پرورشی است. پس از باز شدن تخم ها، چنان چه لاروها در بین توده تخم ها در ظروف شیشه ای بالا وپایین بروند، به آسانی صدمه می بینند. بنا بر این خروج لاروها از تخم باید در ظروف شیشه ای استوانه ای بسیار بزرگ که دارای سطح وسیعی هستند صورت گیرد.

تخم ها را باید به وسیله سیفون کردن توام با مقدار کمی آب از ظرف شیشه ای خارج وبه ته ظرف بزرگی منتقل نمود ، به طوری که در ظرف جدید لایه نازکی تشکیل شود. این عمل هنگامی باید انجام پزیرد که تمام تخم ها تبدیل به لارو شده باشند(توجه: نور خورشید وتشعشع حرارتی فرآیند تبدیل تخم به لارو را به نحو چشمگیری تسریع می نماید).

لاروهای تازه از تخم درآمده را باید به قفس های نگهداری منتقل کرد.تعداد 8000تا 12000 لارو را باید در یک قفس پوشیده شده از توری به حجم 80تا100 لیتر ذخیره کرد. لاروهای سالم وقوی به زودی خودشان را به کناره های پوشش توری چسبانده وپوسته های تخم را درته ظرف باقی می گذارند. سپس با دقت باید با سیفون کردن پوسته ها را خارج کرد. چنان چه لارو ها درحین عمل فوق الذکر اذیت شوند، لایه پروتئینی نازکی که روی تخم به وجود آمده تا ماهی با استفاده از آن خودرا به دیواره توری بچسباند ، پاره خواهد شد.

 چنان چه این اتفاق رخ دهد ، در آن صورت ماهی در تلاش برای نگهداری خود شدیدا خسته شده وبه ته قفس ودر درون مواد فلسد و فاقد اکسیژن فرو می رود. بعد از یک دوره طولانی ورشد مستمر، این لارو ها که غذا نخورده اند سرانجام خودرا از دیواره توری جدا وبه طور افقی در عمق یک سوم پایین قفس شنا می کند. تعادل آنها با حرکات سریع باله ها حفظ می شود. در این هنگام ماهی آماده تغذیه است. در این مرحله آن ها را در آب های طبیعی باگیاهان آبزی فراوان ذخیره سازی نموده یا این که آن ها را در استخر های از قبل آماده شده برای چند هفته نگهداری می کنند.لارو اردک ماهی را به تعداد کم در نواحی وسیعی از آب پر از پلانکتون وعلف های آبی رها می سازند تا بعدا از همجنس خواری آن ها جلو گیری شود.

 

پرورش در استخرها وتا نک ها :

برای ادامه رشد تا رسیدن به مرحله انگشت قدی می توان از استخر ها ویا تانک های کوچک استفاده نمود. تدارک غذا بزرگترین مشکل به شمار می آید. لارو اردک ماهی به مراتب بزرگتر از لار گپور ماهیان است، ولی سیکلوپس های کاملا رشد یافته می توانند همچنان برای آن ها خطر ساز باشند، بنا بر این پلانکتون های جمع آوری شده باید فیلتر گرند تا اطمینان حاصل شود که لارو اردک ماهی فقط از روتیفر ها، کلادوسرهای کوچک وسیکلوپس های کوچک تغذیه می کنند.

لاروها به مقدار قابل ملاحظه ای از پلانکتون ها تغذیه کرده وسریعا رشد می نمایند. این مقدار پلانکتون فقط برای نیاز غذایی چند روز انها کافی است. در تانک ها، همجنس خواری خیلی زود ظاهر می شود وبا فراهم نمودن مقدار فراوانی غذا این امر برای مدت کوتاهی متوقف می گردد. از هفته دوم باید به جای پلانکتون از کرم های توبیفکس که کاملا خرد شده هر سه یا چهار ساعت یک بار استفاده کرد.

 پرورش نوزاد اردک ماهی در داخل تانک باید دو سه هفته ادامه یابد تا زمانی که طول آن به 25 تا30 میلی متر برسد. برای پرورش موفقیت آمیز ماهی در استخر، آماده سازی دقیق استخر ضروری است. در هوای سرد اوایل فصل بهار، رشد وتوسعه پلانکتون ها به کندی صورت می گیرد، بنا بر این استخر ها باید دو یا سه هفته قبل از ذخیره سازی ماهی ها پر گردند، لقاح باید در طی این دوره انجام پذیرد. فقط وقتی سیکلوپس های بزرگ موجود باشند استفاده از مواد شیمیایی مفید است. بعد از 5 روز باید مواد شیمیایی تغیر ماهیت داده وپلانکتون هایی که اکثرا از کلادوسر ها می باشند به استخر وارد کرد. ضمنا می توان دافنی را نیز اضافه کرد زیرا می توان منبع غذایی خوبی برای بچه های در حال رشداردک ماهی فراهم سازد.

بقای ماهی ها در این استخر ها بستگی به وجود غذا ومحل هایی برای مخفی شدن دارد. اردک ماهی ترجیح می دهد که در پشت گیاهان مخفی گردد ویک قلمرو مناسب شکار وصیادی برای خود ایجاد نماید. اگر مخفی گاه های مناسب وجود نداشته باشد، بچه ماهی ها مرتبا به اطراف رفت وآمد نموده وبدین ترتیب امکان همجنس خواری آن ها زیاد می شود. به محض آن که مقدار پلانکتون ها کاهش یافت، می توان برای جلوگیری از همجنس خواری ماهی ها را برداشت کرد.                                                                                                                                                               



موضوع مطلب : تکثیروپرورش ماهی
نوشته شده در جمعه 23 بهمن1388 توسط میثم بیات | لينک ثابت |
تکثیر وپرورش ماهی قرمز حوض(carassius auratus)

تکثیر وپرورش ماهی قرمز حوض(carassius auratus)  

 

 انواع و اشکال بسیار متنوع و گوناگونی از ماهی قرمز از جد واحدی به نام ماهی کپور کاراس چینی که همان carassius auratus  است ، مشتق شده اند . گونه های جدیدی که در حال حاضر وجود دارند ، براثرانتخاب طبیعی طی هزاران سال بر گزیده شده اند . ماهی کاراس یکی از ماهیان مقاوم آب های راکداست . رشد آن بسیار کند و اندازه آن نسبت به ماهیان هم گروه خودش یعنی کپور معمولی ، کوچک تر است  و به طور وسیعی در آب و هوای سرد و معتدل ونیز در مناطق گرمسیری آسیا پراکنده است. یکی از نکات جالب مربوط به این ماهی آن است که جمعیت آن در آسیای شرق دور دارای روش های جنسی معمولی و به نسبت نر و ماده 1:1 هستند، در حالی که در نواحی آسیای میانه جمعیت کپور ماهیان نقره ای مربوط به این خانواده که با مهاجرت تدریجی به اروپا هم رسیده اند ، روش منحصر به فردی از تولید مثل را ارایه می دهند . جمعیت این ماهیان فقط از ماده ها تشکیل شده و به صورت نوعی بکرزایی(Gynogenticilly ) تکثیر می یابند .

 ماده ها با نرهای سایر گونه های کپور ماهیان جفت گیری نموده واسپرم نر ها موجب تحریک رشد تخمک ها می شود ، ولی ترکیب ژنتیکی صورت نمی گیرد ، بنا براین فرزندان این ماهیان به صورت هیبرید نمی باشند و فقط خصوصیات ژنتیکی مادران را به ارث می برند .

اجداد ماهی قرمز از انواع کپور ماهیان متعلق به خاور دور است . ماهیان قرمز (طلایی) در نتیجه  انتخاب طبیعی طی قرون متمادی به وجود آمده اند ، ولی در سال های اخیر گونه های متعددی به دلیل جهش های ژنتیکی پدید آمده اند . قدیمی ترین تکثیر و پرورش این ماهیان در چین و ژاپنمرسوم بوده است . عامه پسندی ماهیان قرمز نه تنها کاهش نیافته ، بلکه به عنوان حیوانی خانگی با برخی خصوصیات جالب که ده ها سال است در خانواده ها نگهداری می شوند ، ازدیاد یافته است .

محبوبیت ماهی قرمز ناشی از زیبایی و ترکیب موزون آن ونگهداری آسان آن است . این ماهی تقریبا در مدت کوتاهی به حد بلوق جنسی می رسد . نرها قادرند پس از یک سال و ماده ها در هوای گرم پس از یک سال و در هوای سرد تر پس از دو سال به سن بلوغ جنسی برسند . نگداری این ماهیان می توانند تغییرات وسیع دما را تحمل کنند ، به خصوص هنگامی که تغییر درجه حرارت تدریجی باشد .این ها می توانند حرارت صفر  تا 30 درجه سانتی گراد را تحمل کنند ولی حرارت مطلوب برای آن ها 20 درجه سانتی گراد است . ماهیانی که در استخر های موجود در باغ ها نگهداری می شوند ممکن است در حرارت 15 درجه سانتی گراد تخم ریزی نمایند .

 ماهیان قرمز در مورد غذا حریص نیستند . آن ها از تمام بی مهرگان پست و جانوران کوچک موجود در آب های طبیعی و همچنین بذر گیاهان و تکه های مواد آلی تغذیه می نمایند.در محیط های مصنوعی معمولی ترین مواد غذایی  برای آن ها برنج پخته شده  ، نخود ، کرم ها ، نوزاد پشه ها دافنی و مواد غذایی به شکل دانه با کیفیت بالا و یا پلت می باشد.

در میان غذاهای خاص ماهی قرمز باید از مواد حاوی کاروتن نام برد که برای آن ها ضروری است ، زیرا در تامین رنگ بدن ماهی موثر می باشد . رنگ این ماهی ها به فاکتور های متعددی بستگی دارد . یکی از مهم ترین فاکتور ها ویژگی های ژنتیکی آن ها است .

زیر گونه هایی وجود دارند که در آن ها رنگ قهوه ای ، که رنگ اجدادی آن ها می باشد (نوع وحشی) ، ابتدا به رنگ زرد ودر نهایت به رنگ قرمز آتشین در آمده است. ماهیان دیگر تدریجا طی زمان طولانی تغیر رنگ می دهند ، در حالی که تعدادی از آن ها رنگ قهوه ای خود را حفظ می نمایند . آن دسته که به رنگ قهوه ای هستند ممکن است فرزندانی به رنگ قرمز به وجود آورند ولی نسبت رنگ قهوه ای در نسل های بعدی افزایش می یابد .

 حال چنان چه اصلاح نژاد به خصوص وبه اصطلاح کنترل شده ای انجام نگیرد ، تدریجا رنگ قهوه ای اصیل وابتدایی ظاهر شده و غالب می گردد . علاوه بر خصوصیات ارثی وژنتیکی ، فاکتور های دیگری نظیر تابش نور خورشید و غذا نیز در رنگ موثر است . در استخر هایی که در معرض آفتاب قرار دارند ، رنگ ماهی ها تند تر وتغیر رنگ سریع تر صورت می گیرد . در آکواریوم های حاوی ماهی قرمز که معمولا در نقاط تاریک تر نگهداری می شوند اساسا ممکن است رنگی به وجود نیاید وماهی به رنگ زرد مات دیده شود.

یکی دیگر از فاکتورهای مهمی که بر روی رنگ ماهی اثر دارد، دسترسی ماهی به غذای گیاهی است . خصوصا در مواردی که تراکم ماهی زیاد ومقدار مواد پروتئینی که هر ماهی به دست می آورد کم باشد، ماهیان قرمز ترجیح می دهند از جلبک های پلانکتونی و به خصوص جلبک های سبز تغذیه نمایند. در چنین حالتی سرعت رشد آهسته تر ولی رنگ ماهی درخشان تر می شود.

 

تکثیر طبیعی

در استخرهای باغ ها در اروپا تکثیر در نخستین روزهای گرم بهار انجام می شود . نخستین نشانه آن تغیر در رفتار ماهی است ، یعنی نر ها با هیجان به دنبال ماده ها در طول استخر شنا کرده وچنین به نظر می رسد که آن ها را تعقیب می کنند . ماده ها با شکم های مدور وپر از هزاران تخم  در عین حال که سعی می کنند در معرض آزار ماهیان نر قرار نگیرند وبه دنبال ناحیه ای مملو از گیاهان می گردند. معمولا تخم ریزی وتخم گزاری صبح زود انجام می شود .

هر ماهی ماده بالغ که آماده برای رها کردن تخم هایش باشد ، در حالی که توسط گروهی از نر ها تعقیب می شود ، به محلی که انبوه گیاهان وجود دارد می روند ،آب را شدیدا به هم زده وبه اطراف می پاشند . در این هنگام ماهی های نر وماده اسپرم وتخمک ها را رها می سازند.تخمک ها اعم از بارور شده یا نشده در عرض چند ثانیه به ساقه وبرگ های گیاهان می چسبند و پس از انجام باروری جنین در درون تخم تشکیل می شود . نوزاد ها در ظرف چند روز آزاد شده ومستقلا شروع به زندگی می کنند . این نوزادان از حیث اندازه مشابه نوزادان تازه تفریخ شده پشه می باشند. این نوزادان غذای مناسبی برای بالغین را تشکیل می دهند.

ماهی های قرمز نر وماده که تخم ریزیشان تمام شده ، اغلب علاقه مند به تغذیه از تخم ها ونوزادان تازه تفریخ شده می باشند. جای تعجب نمی باشد که ماهیان قرمز در استخرهای کوچک پوشیده شده از گیاه (یا آکواریوم) ، تولید تعداد زیادی نوزاد نمی کنند (در صورتی که چنین امری به وقوع بپیوندد). دخالت انسان به منظور زیاد کردن شانس زندگی این ماهیان است.

قبل از آن که جزئیات بیشتری در مورد تخم ریزی این ماهیان توضیح داده شود ، بایستی ویژگی های دیگر این ماهی را مورد بررسی قرار داد . پس از تولید مثل در فصل بهار ، فصل تابستان با هوای گرم تر فرا می رسد که بیشترین فعالیت ماهی ها را برای تغذیه موجب می گردد . این ماهی ها هر چیزی را که مناسب باشد می خورند؛ مانند بی مهره گان آبزی ، حشرات هوازی که در آب می افتند ، بذرهای گیاهان و همچنین مواد غذایی که توسط نگهدارندگان آن ها به استخر افزوده می گردد. به دلیل فراوان بودن غذا ، رشد آن ها سریع شده وبرای مرحله بعدی تکثیر آماده می شوند . در شرایط مناسب در یک فصل ممکن است چندین بار تخم ریزی کنند ؛ البته این امر به دلیل تغییر شرایط آب رخ می دهد ، خصوصا چنان چه بارندگی شدیدی صورت گیرد . بعدها در طی فصل پاییز این ماهیان انرژی کافی ذخیره می نمایند تا بتوانند زمستان را به سلامتی پشت سر بگذارند.

بدون این که نیازی به توضیح جزئیات مربوط به زیر گونه های متعدد وشناخته شده این ماهی باشد، اساسا دو گروه زیر گونه های ماهی قرمز را می توان تشخیص داد . نخستین گروه شامل انواع ساده تر ، نوع وحشی تک دم ، بدن کشیده وزیر گونه تند رو(قرمز معمولی ، ستاره دنباله دار ،Wakin . shubunkin  وغیره) ، در حالی که گروه دوم شامل انواع زشت وبد ترکیب ، دم پره دار ، ماهیان با چشمان ظریف (چشم های تلسکوپی ، باسری شبیه شیر ، چشم های حباب مانند وغیره ) می باشد.

ماهیان گروه اول را می توان به آسانی در استخر های باغ ویا حتی در استخرهای بزرگ تر نگهداری کرد . نظر به این که این ماهی ها قادرند از ماهیان شکارچی ، پرندگان وقورباغه ها (گروه های سنی جوان تر ) فرار کنند و می توانند غذای کافی به دست آورند سریعا رشد می نمایند . همچنین می توان این ماهیان را به صورت کشت چند گونه ای همراه با دیگر کپور ماهیان نگهداری کرد .

انواع گروه دوم نیاز بیشتری به شرایط کنترل شده دارند مانند آکواریوم یا تانک های کوچکی که نیاز به مراقبت بیشتری دارند ( از قبیل غذادهی مرتب ، تعویض به موقع آب و...) به علاوه بین این دو گروه از نظر زمستان گذرانی نیز اختلافاتی وجود دارد . در حالی که ماهیان گروه اول به راحتی می تواند زمستان را در محیط آزاد در زیر یخ بگذرانند ، انواع گروه دوم به محیط های گرم احتیاج دارند . این ماهیان را باید در زمستان در تانک های سرد وتاریک وبا در همان حرارت اطلاقی که آکواریوم ها قرار دارند نگهداری نمود . در چنین حالتی ماهیان را باید در طول زمستان تغذیه کرد.

 

تکثیر ماهیان قرمز

همان طور که قبلا اشاره شد ، ماهیان قرمز اعم از ماده ونر ، فرزندان خود را می خورند. بنا بر این پرورش نوزادان این ماهی نیاز به مدیریت وکنترل شدیدی دارد . یکی از روش های ساده ، آزاد گذاشتن ماهیان در امر تخم ریزی است . در چنین موردی باید سطح مناسبی برای تخم ریزی ماهی ها به وجود آورد (از گیاهان آبزی که دارای فیبرهای نازک ویا رشته های پلاستیکی که نمی پوسند استفاده شود که تخم ها بر روی آن چسبیده ورشد یابند) .

برای جلوگیری از همجنس خواری ماهیان نر وماده ، باید نوزادان را پس از تخم ریزی و یا ساده تر آن که گیاهانی را که تخم ها به آن چسبیده اند برداشته ودر تانک دیگری برای انکوباسیون قرار داد.

معمولا در استخرهای کوچک تسریع در تخم ریزی ماهیان ، چندان آسان نیست . بهترین روش در امر تسریع تخم ریزی عبارت است از ذخیره سازی . نرهایی که نشانه هایی از رها کردن اسپرم نشان می دهند ( با مشاهده دانه های سفید رنگ ظریفی که روی سر واطراف باله های سینه ای پدید می آیند) وماده هایی که پر از تخم هستند (شکم برجسته ودر عین حال افتاده ) را در استخری بدون گیاه ودارای آب کم عمق در حدود 10 تا20 سانتی متر قرار می دهند. وقتی که درجه حرارت آب به 13 تا 15 درجه سانتی گراد رسید وتابش اشعه آفتاب نظم بیشتری یافت ، بایستی مقدار بیشتری گیاهان آبی را به صورت یکنواخت ودر عین حال با فاصله در کف استخر در نواحی کم عمق آب در ساعات اولیه روز قرار داد . در چنین وضعیتی ماهیان سطح تخم ریزی را شناسایی نموده وروی آن تخم ریزی می نمایند. تخم ریزی چندین روز طول می کشد . در صورتی که تخم ریزی به طور موفقیت آمیزی انجام شود ، می توان توده های تخم را با چشم غیر مسلح مشاهده کرد که به سطح گیاهان چسبیده اند. گیاهانی را که روی آن ها پوشیده از تخم است می توان برداشته وجابه جا کرد.

در صورتی که تخم ریزی نیاز به کنترل در مدت کوتاهی دارد ( هنگامی که تعداد زیادی از ماهیان مولد موجود بوده ومقدار زیادی تخم تولید می کنند) همه ماهیان قرمز را می توان با یک تزریق هورمون غده هیپوفیز همزمان وادار به تخم ریزی نمود . یک غده هیپوفیز کپور معمولی (که دارای وزن خشکی برابر 3 تا 4 میلی گرم باشد) را می توان برای 4 تا 5 نر یا ماده بالغ با اندازه متوسط به کار برد . تزریق هورمونی را باید در ساعات اولیه شب انجام داد تا تخم ریزی در ساعات اولیه روز بعد انجام شود . تخم ریزی بر روی گیاهان آبی را می توان خصوصا در مورد زیر گونه هایی که چندان ظرافتی ندارند با موفقیت به انجام رسانید . اما در مورد زیر گونه های حساس تر وظریف تر می توان تکثیر آن ها را در تانک های مسطح بزرگی که احتمال صدمه رسیدن به ماهیان کمتر است وتخم ریزی با آسانی کنترل شده ومراقبت وغذادهی به آسانی عملی می گردد انجام داد.

در چنین محیط هایی نه فقط محل تخم ریزی بلکه خود آب نیز می تواند روی زمان تخم ریزی اثر بگذارد . در حالی که در استخرهای کوچک نمی توان آب را تعویض نمود (این کار بستگی به هوا دارد :با تابش خورشید آب گرم وبا ریزش باران آب رقیق می شود ). ما می توانیم در تانک ها شانس تخم ریزی را با تغییر آب واضافه کردن چند سطل آب باران ویا آب گرم بیشتر کنیم . ماهیان قرمز به راحتی تغییر 2 تا 3 درجه سانتی گراد دمای آب را تشخیص داده وهمین وضع معمولا برای تحریک آن ها جهت تخم ریزی کافی است .

باید این نکته مهم را به خاطر داشت که هرگونه تغییر تحریک آمیز را بایستی در ساعات صبح انجام داد تا تخمک گذاری خود به خود در صبح روز بعد صورت گیرد .

می توان از هورمون غده هیپوفیز نیز به طور موفقیت آمیزی برای تحریک زیر گونه های زینتی ماهیان قرمز استفاده کرد.

مقدار هورمون همان است که قبلا ذکر شد (تقریبا یک چهارم غده هیپوفیز کپور معمولی برای تزریق به یک ماده کافی است ) . برای تهیه محلول هورمونی یک غده هیپوفیز خشک شده را در هاون چینی به صورت پودر در آورده وسپس آن را در 2 میلی لیتر محلول کلرورسدیم65% رقیق می نمایند ، سپس به هر ماهی قرمز 5% میلی لیتر از محلول هورمونی آماده شده تزریق می گردد . این محلول را باید به دقت با استفاده از سوزن زیر جلدی در محوطه شکمی (ترجیحا سوزن نازک) انجام داد؛ در حالی که برای تزریق باید سر ماهی را به طرف پایین نگه داشت . تزریق غده هیپوفیز اقدام بدون خطری نمی باشد . ماهیانی که به این تزریق پاسخ نمی دهند ممکن است ظرف 3 تا 4 روز آینده به علت تجزیه تخم های بارور نشده که در تخم دان حبس شده اند وموجب مسمومیت ماهی می گردند ، تلف شوند . برای اجتناب از این وضعیت ، زیر گونه کمیاب ویا با ارزش زیاد را نباید بدین روش بارور نمود ، بلکه در عوض باید سعی شود که تخم ریزی این ماهیان در محیط طبیعی صورت گیرد . بین دو تخم ریزی بایستی ماهیان را با اضافه کردن غذای طبیعی به مقدار زیاد تغذیه کرد (مجموع پلانکتون های جانوری ، نوزاد حشرات و...)

در یک تخم ریزی موفقیت آمیز ممکن است هزاران تخم به دست آید . برخی از ماهیانی که خوب پرورده شده اند ممکن است 10 تا 15 هزار تخم تولید کنند . بار وری تخم ها بستگی به فعالیت نر ها وکمیت وکیفیت یاخته های اسپرم دارد . در مورد زیر گونه هایی که دارای مهارت زیاد در شنا گری بوده وچشمان حساس نیز دارند ، در طی قرن ها که از پرورش آن ها گذشته ، تغییری در این قبیل ویژگی های آن ها (یعنی زیر گونه های مقاوم) حاصل نشده است . می توان از آن ها در شرایط طبیعی به میزان 80 تا 90 درصد تخم های بارور به دست آورد. ولی در مورد ماهیان زینتی وجود چشمان بزرگ ونامتناسب ویا دم پوشیده شده در لفاف پوستی ، ممکن است مانع حرکت فعالانه آن ها شده ونهایتا از باروری موثر آنها جلوگیری شود . در شرایط طبیعی تخم ریزی آن ها منجر به میزان باروری کم (30% تا 40%) می شود .

یکی از روش های مفید می تواند مالش دادن شکم ماهی ماده برای خروج تخمک ها وبارور نمودن آن ها به طور مصنوعی باشد . تخمک ها را هنگامی می توان با مالش شکم خارج نمود که مایع حاوی تخمک ها به حالت سیال در آمده باشد .

یک ماهی وقتی به  مرحله تخم ریزی برسد تولید تخمک هایی می کند که در مایع جریان دارد . در این حالت می توان آن ها را با مالش دادن شکم خارج کرد . فقط باید ماهیانی را که ظاهرا آماده تخم ریزی هستند مورد استفاده قرار داد . تخمک های خارج شده با مالش شکم را در بشقاب کوچکی می ریزیم . باید توجه  داشت که این عمل پس از خشک کردن شکم ماهی ماده انجام پذیرد ، زیرا در صورتی که قبل از باروری آب بر روی تخمک ها ریخته شود موجب عقیم شدن آن ها می گردد .

سپس باید فورا با استفاده از یک پی پت خشک ظریف سطح شکمی نرها را مالش داده واسپرم ها را وادار به خروج نمود . لازم به یاد آوری است که چنان چه وسایل مرطوب باشند ، اسپرم ها قبل از باروری می میرند . 2 تا 3 قطره اسپرم را به تخمک هی خشک اضافه کرده وبه خوبی مخلوط می کنند . سپس یک تا دو میلی لیتر از آب استخر (یا آب لوله کشی فاقد کلر ) را به تخم ها اضافه کرده ومخلوط می کنند . باید دقت شود که درجه حرارت آبی که قبلا ماهی قرمز در آن قرار داشته ودرجه حرارت آبی که بعدا به تخم ها اضافه می گردد مشابه باشد . آب موجب باروری تخم ها می شود واین امر در مدت چند ثانیه صورت می گیرد ومیزان موفقیت آن تا 95% است . آب نه تنها موجب فعالیت داخل تخم ها می شود بلکه سطح آن ها را نیز چسبنده می کند . در صورتی که تخم ها را در آب قرار دهیم ، در مدت چند ثانیه به هم می چسبند وبه صورت توده ای در آمده و سر انجام می میرند . برای اجتناب از پیش آمدن چنین وضعیتی ، تخم های بار ور شده را بایستی بر روی سطحی پهن نموده ومانع از تماس آن ها با یکدیگر شد . گیاهان آبی ، رشته های پلاستیکی ظریف ویا شاخه های درختان کاج برای این منظور بسیار مناسب هستند .

در صورتی که تعداد زیادی تخم تولید گردد ووسایل مناسب وتجربیات هم کافی باشد ، می توان تخم های ماهی قرمز را در ظرف های زاگر قرار داد تا رشد کنند . برای تخم ها نیز باید همان اعمالی را که در مورد کپور معمولی صورت می گیرد انجام داد (برای باروری محلول نمک – اوره لازم است ؛ کلرورسدیم 40 گرم واوره 30 گرم که در 10 لیتر آب حل شده باشد ) تخم های ماهیان قرمز در عرض 3 تا 4 روز تفریخ می یابند . بایستی درجه حرارت آب ثابت ومیزان اکسیژن آن در حد مناسب 5 تا 6 میلی گرم در هر لیتر باشد . نوزاد ماهیان قرمز در 4 روز اول زندگی خود تغذیه نمی کنند. اندازه آن ها برابر با اندازه نوزاد کپور معمولی است  ( کمی کوچک تر هستند ) ولی غذای آن ها یکی است  . در صورتی که تعداد زیادی نوزاد وجود داشته باشد ، بهتر آن است که آن ها را در استخرهای کوچک پرورش داد . در این هنگام استخر را مطابق با آنچه که در مورد کپور معمولی گفته شد آماده می کنند . زیر گونه های زینتی را در تانک ها به مدت دو هفته با استفاده ارتمیا ( میگوی پرورده شده در آب نمک ) پرورش می دهند . این امر موجب می شود که از ذخیره سازی ماهیان در استخر های بسیار کوچک اجتناب شود ، زیرا این ماهیان به راحتی طعمه قورباغه ها وحشرات آبزی می گردند . در صورتی که قرار باشد هزاران ماهخی را پرورش دهند ، استخرها را احتمالا برای ذخیره سازی نوزاد ماهیان مورد استفاده قرار می دهند . در چنین استخر هایی باید از شبکه های فلزی ( در پوش فلزی مشبک ) برای جلوگیری از ورود قورباغه ها  استفاده کرد .



موضوع مطلب : تکثیروپرورش ماهی
نوشته شده در جمعه 23 بهمن1388 توسط میثم بیات | لينک ثابت |
عناوین آخرین مطالب ارسالی